سنگ آپاتیت و مصارف آن

شاید برای شخص دیگری نیز جالب باشد:
Share

آپاتیت (Apatite)

به ندرت می توان کانی آپاتیت را به صورت قابل تراش برای استفاده در جواهر سازی در طبیعت یافت . اما انواع قابل تراش آن به صورت شفاف در رنگ های آبی ، بنفش، زرد مایل به سبز تا آبی مایل به سبز ، بی رنگ و یا زرد رنگ می باشند. فقط در انواع آبی رنگ پدیده دو رنگی به خوبی مشاهده می شود. آپاتیت برمه دارای رنگ آبی و زرد مخصوص به خود می باشد.

این کانی در برابر اسید ها حساس بوده و درخششی شیشه ای دارد. انواع چشم گربه ای آپاتیت در برمه و برزیل و انواع سبز رنگ آن موسوم به سنگ آسپاراگوس (مارچوبه) در ایالات متحده یافت می شوند. آپاتیت در رنگ شبیه به بریل، توپاز و تورمالین بوده در کشورهائی مانند برمه، برزیل، سریلانکا، آمریکا، چک واسلواکی، هند، جمهوری مالاگاسی و مکزیک یافت می شود.

 

نام آپاتیت از واژه یو نانی به معنی فریبنده گرفته شده است زیرا انواع جواهری ۲ آپاتیت شبیه سایر کانیهای مهم جواهری است. آپاتیت با ترکیب شیمیایی ( Ca5(PO4)3(F, Cl, OH) در گروه فسفاتها قرار می گیرد . این کانی با سختی ۵ جزء کانیهای سختی موس می باشد.

آپاتیت می تواند به صورت فلورآپاتیت، کل رآپاتیت و هیدروکسیل آپاتیت وجود داشته باشد . فلوئور آپاتیت بسیار فراوانتر از دو نوع دیگر است . مقدار P2O5 فلورآپاتیت در حدود ۴۲ درصد است . این کانی به رنگهای سبز، قهوه ای، آبی مایل به بنفش و بی رنگ دیده می شود . آپاتیت اغلب به صورت منشوری یا سوزنی مشاهده می شو د. کلوفان نوعی آپاتیت توده ای و مخفی بلور است که بخش اعظم سنگهای فسفاته را می سازد.

$_۳۵

 

محیط های تشکیل آپاتیت

آپاتیت می تواند همراه با سنگهای آذرین، رسوبی و دگرگونی تشکیل شود. در سنگهای پگماتیتی، رگه های هیدروترمالی و به ویژه سنگهای آذرین آلکالن با ساخ تار حلقوی تشکیل می گردد . همچنین آپاتیت همراه با سنگهای آذرین بازیک، اولترابازیک، کربناتیتی، کیمبرلیتی و به ویژه همراه با توده های مگنتیتی تیتان دار در درون ریفتهای درون قاره ای مشاهده می شود . در شبه جزیره کولا ۵ روسیه، آپاتیت همراه با سنگهای نفلین سینیت به صورت انبوه تشکیل شده است. سنگهای رسوبی مهمترین منابع آپاتیت دنیا هستند . این سنگها ۸۰ درصد فسفات دنیا را تأمین می کنند . سنگهای رسوبی حاوی آپاتیت به دو گروه فسفریت (با عیار بیش از ۱۰ درصد آپاتیت) و فسفاتیت (با عیار کمتر از ۱۰ درصد آپاتیت) تقسیم می شوند.

 

کاربرد های آپاتیت

تولید انواع کودهای فسفاته مهمترین کاربرد کانی آپاتیت است . بیش از ۹۰ درصد آپاتیت تولید شده برای تهیه کودهای شیمیایی مصرف می شود . فسفات کلسیم با اسید سولفوریک ترکیب شده و به سوپر فسفات تبدیل می شود . دیگر کودهای فسفاته شامل منوفسفات آمونیم و دی فسفات آمونیم است. آهن، آلومینیم، پیریت و مواد آلی جزء مواد مضر همراه آپاتیت برای تولید کودهای فسفاته به شمار می آیند . از دیگر کاربردهای فسفات می توان به تولید خوراک دام، پاک کننده ها، فرآورده های غذایی و نوشیدنی، دندانسازی، مواد آتشبازی، عکسبرداری، تصفیه نفت، مواد سرامیکی، حشره کش و خمیر دندان اشاره نمود . از فرآورده های جانبی سنگهای آپاتیت دار می توان به اورانیم، سلنیم، وانادیم و فلوئور اشاره کرد. در کارخانه نیوولز  در ایالت فلوریدا امریکا هر ساله حدود ۵۰۰ تن کیک زرد (اکسید اورانیم غنی شده ) از فسفات به دست می آید . از فلوئور بازیافت شده برای تولید کریولیت Na3AlF6 مصنوعی استفاده می شود.

 

images (1)

کشورهای مهم تولید کننده آپاتیت دنیا

روسیه، امریکا، چین، مراکش، کانادا، نروژ، سوئیس، اسپانیا، فرانسه و الجزایر از مهمترین کشورهای تولید کننده آپاتیت در دنیا هستند . حدود ۵۱ کشور دنیا دارای ذخایر فسفات هستند که از بین آنها ۱۱ کشور فسفات خود را از سنگهای آذرین استخراج می کنند و بقیه ۴۰ کشور فسفات را از واحدهای رسوبی استخراج می نمایند. کشورهای روسیه، افریقای جنوبی، برزیل و زیمبابوه از مهمترین تولید کننده های فسفات با منشأ آذرین هستند . در سوئد، آپاتیت از کانسار آهن کایرونا ۳ استخراج می شود . در نروژ آپاتیت به صورت عدسیهایی در داخل گابرو دیده می شود . در کانادا آپاتیت به صورت بلورهای درشت درون سنگ آهک وجود دارد. میزان تولید فسفات دنیا در سال ۱۹۰۰ میلادی حدود ۳ م یلیون تن بوده است که در سال ۱۹۸۵ به حدود ۱۳۰ میلیون تن رسیده است . میزان ذخایر جهانی فسفات نیز در شکل دوم نشان داده شده است.

بیشتر کانسارهای فسفات ایران از نوع رسوبی است که در داخل واحدهای رسوبی با سن کامبرین زیرین (سازند سلطانیه )، دونین فوقانی (معدن جیرود در استان تهران)، کرتاسه فوقانی – پالئوسن زیرین و ائوسن – الیگوسن نهشته شده اند . تنها کانسار آپاتیت ایران با منشأ آذرین کانسار اسفوردی در شهرستان بافق یزد می باشد . ذخیره کانسار اسفوردی ۶۶/۵ میلیون تن با عیار ۷/۱۲ تا ۳/۱۶ درصد P2O5 است.

 

 

م کاسب

خانم کاسب فارغ التحصیل رشته مهندسی شیمی است. ایشان علاقه زیادی به کار با جواهرات و تحقیق در مورد خواص سنگ ها و فلزات گرانبها دارد. بدیهی است که تحقیق و پژوهش احتیاج به مطالعه بسیار دارد و اتفاقا کتابخوانی یکی از مهمترین فعالیت های ایشان در اوقات فراغت است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *