شناخت سنگ اپال و طریقه نگهداری از آن

شاید برای شخص دیگری نیز جالب باشد:
Share

اپال (Opal)

واژه( اپال) در زبان هندی به معنای سنگ می باشد. اپال اصولا به یک ماده سیلیس آبدار بدون نظم کریستالی اطلاق می شود. ویژگی اپتیکی خاص اپال در نتیجه تداخل پرتوهای نور بازتابیده شده به وجود می آید که رنگ های بسیار زیبا و زنده به آن می بخشد(خاصیت اپالسنس). انواع اپال با رنگ های سفید (رنگ های سفید تا بی رنگ)، سیاه (رنگ های خاکستری تا تقریبا سیاه) و نارنجی در طبیعت یافت می شوند.

اپال از آبهای گرم حرارت پایین غنی از سیلیسیوم در شکاف ها و حفره های سنگ های اطراف رسوب گذاری می شود و می تواند جایگزین کانی های قابل حل و یا فسیل های موجود شود.

 

black-opal-4-ct-gemstone-australia-

اپال را به طور کلی می توان به سه گروه تقسیم نمود:

۱-اپال خاص(Solid Opal): که ۱۰۰% از اپال تشکیل شده زمینه تیره رنگ است و خود به انواع ذیل تقسیم می شود.

  1. a) اپال سیاه: به رنگ های سیاه، آبی تیره یا خاکستری، نیمه سیاه و اوپاک، که دارای پدیده شدید بازی نور است.
  2. b) اپال کریستالی سیاه: دارای زمینه تیره رنگ از اپال خالص می باشد که نیمه شفاف تا کاملا شفاف بوده و دارای پدیده بازی نور است.
  3. c) اپال قلوه ای سیاه: قلوه سنگ از اپال با پدیده بازی نور.

۲-اپال ماتریکس: اپالی است که با سنگ مادر در هم آمیخته و به صورت رگه یا تکه یافت نمی شود.

۳-اپال قلوه سنگی (Boulder Opal): که رگه یا قطعه ای از اپال است چسبیده به سنگ مادر.

اپال با زمینه روشن

۱)کریستال اپال: اپال خالص شفاف بدون زمینه رنگی و با پدیده بازی نور.

۲)اپال نیمه کریستال: اپال خالص کدر با پدیده بازی نور و زمینه رنگی قدری مایل به خاکستری یا سفید و یا بی رنگ.

۳)اپال سفید: اپال خالص، کدر با بازی نور در زمینه رنگی سفید و یا شبیه آن.

۴)اپال (ژله ای) آبدار: اپال خالص که شفاف است و می تواند پدیده ایالسنس را بدون ویژگی خاص نشان دهد ولی بازی نور ندارد.

۵)اپال آتشین: دارای ته رنگ های متفاوتی از قرمز، نارنجی و یا زرد، نیمه شفاف شیری تا شفاف، معمولا بدون پدیده بازی نور. این نوع عمدتا یک اپال آبدار است با رنگ زمینه قرمز.

۶)کنترا لوز(Contra – Luz): یک اپال کریستالی با پدیده بازی نور که در آن هم نور باز تابیده و هم نور عبور کرده قابل رویت است. اپال های معمولی در کنار انواع قلوه ای و ماتریکسی (سنگ مادر اغلب ریولیت رنگ روشن متخلخل است که به رنگ تیره آن را رنگ می کنند تا شبیه اپال سیاه طبیعی شود: اپال هیدروفان، اپالی است رنگ روشن که آب موجود خود را از دست داده و شفاف شده است، هنگامی که در آب قرار گیردپدیده بازی نور نشان می دهد (وزن مخصوص ۳۸/۱ تا ۳۹/۱ و ضریب شکست نور پایین): اپال سودومورف، که شکل کریستالی بلورهای دیگری را به خود می گیرد.

اپال اصولا عامل تبدیل کننده به سنگ در سایر مواد است، به طور مثال جایگزین سلولهای چوبی در درختان خشک و مدفون شده می شود و همین طور گاهی صدف ها و جانوران ماقبل تاریخ را به سنگ تبدیل می کند که ممکن است کامل و یا تا حدودی کامل باشد.

 

images (2)

جدول ویژگی های کلی اپال

 

ویژگی ها

توصیف

انواع به متن رجوع کنید.
شفافیت اپال تا شفاف (TP) تا نیمه شفاف (SLT)
اندازه های معمول اپال های سیاه بالای ۲۰-۳۰ قیراط کمیاب هستند.

اپال های سفید بالای ۱۰۰ قیراط دیده شده اند.

ترکیب شیمیایی اکسید سیلیس (Sio2) با تا ۱۰% آب، (۳-۱۰% آب در اپال گرانبها)
سیستم کریستالی وشکل جامع ژل سیلیسی سخت شده آمورف تا نیمه کریستالین. اپال یک ماده آمورف است، که هیچ گونه ویژگی وابسته به جهت نشان نمی دهد. از گلوله های بسیار کوچک و هم اندازه سیلیس تشکیل شده که نقشی سه بعدی و شبکه مانند دارند.
خواص فیزیکی تورق: ندارند

شکستگی: کونکوئیدال(شیشه۹ ناصاف

سختی:۵/۵-۵/۶

دوام: خوب تا ضعیف

وزن مخصوص:۱۲/۲ +۱۳/۰،سفید ۱۰/۲، اپال آتشین ۰/۲، اپال قلوه ای:۶ ،۲ -۸/۲٫ بعضی اپال ها(اپال ماتریکس مخصوصا) متخلخل هستند و می توانند مایعات سنگین را جذب کنند. بنابراین نباید وزن مخصوص آنها را با مایعات سنگین تعیین کرد.

جلا: شیشه ای

ضریب شکست نور:۴۴/۱، اپال آتشین ممکن است کمتر باشد(حدود ۴۰/۱)

شکست دوگانه: ندارد

مشخصات اپتیکی: ضریب شکست یگانه، شاید ADR در زیر پولاریسکوپ نشان دهد.

پلئوکروئیسم: ندارد

شدت پراکندگی نور: پایین

دلیل رنگ پدیده بازی با رنگ ها به دلیل شکست نور در فضاهای مابین گلوله های سیلیسی به وجود می آید.
فلورسانس به طور کلی اپال سیاه فلورسانس ندارد ولی اپال سفید می تواند فلورسانس با درخششی سفید رنگ داشته باشد و به دنبال آن فسفرسانس شاخص نیز از خود نشلن دهد.
فرم تراش تقریبا تمام اپال های گرانبها را به صورت کابوشن می تراشند. اپال های آتشین و Contra-Luz را گاه صفحه دار می تراشند، احتمالا با یک گنبد صفحه دار (Buff Top). گاهی نیز با اپال های حجاری شده برخورد می کنیم.
نگین های مرکب اپال های خوب را در لایه های نازک و صفحات بسیار نازک پیدا می کنند که برای تراش ضخامت کمی دارد. برای به دست آوردن قطعاتی باضخامت و قدرت کافی برای سوار کردن بر پایه، چنین سنگ هایی را معمولا با سمنت سیاه بر روی یک کف (از کالسدونی، شیشه یا اپال معمولی) سمنت می کنند، بدین شکل نگین دوبلت به وجود می آید.

نگین های تریپلت نیز موجود هستند، که با پوشاندن دوبلت اپال با یک کلاه کابوشن شفاف (کریستال کوارتز، شیشه و غیره) تشکیل می شوند. این لایه اپال نازک را حفظ و پدیده بازی با رنگ ها را تشدید می کند.

ناخالصی ها فیلم های نازک رنگی، اپالسنس(شیری)، کریستال های کوچک منشوری(از مکزیک). اپال فرآوری شده، ظاهر دانه دانه ای(فلفلی) و پدیده بازی رنگ نقطه نقطه ای دارد. اپال سنتز شده نقش رنگی موزائیک دار دارد(به پوست مارمولک و یا (Chicken Wire) مشهور است).
تقویت بعضی اپال ها ممکن است در حرارت معمولی هم آب خود را از دست بدهند و در نتیجه شکاف هایی در آنها به وجود آید که گاه برای پنهان کردن شکاف ها مواد پلاستیکی سیاه به آنها تزریق می کنند. در نور عبوری سنگ درجه بالایی از شفافیت را نشان می دهد، منهای اپال سیاه.

اپال ماتریکس(سنگی با قطعات کوچک اپال درون آن) را گاهی رنگ می کنند، تا شبیه سازی برای اپال سیاه باشد. مراحل رنگ کردن شبیه همانی است که برای رنگ کردن کالسدونی سیاه به کار می رود، به این شکل که سنگ جواهر را در آب شکر می خوابانند سپس آن را در اسید سولفوریک قرار می دهند، که باعث (کربوناتیزه) شدن شکر می شود، لکه های دانه ای شکل که به آن ظاهر ماسه سنگ را می دهد.

سنتز اپال را از سال های ۱۹۶۰ به بعد سنتز کرده اند و امروزه هم به صورت های مختلف موجود می باشد، من جمله سیاه،نیمه سیاه، کریستال، سفید و اپال آتشین. تولید اپال با امکان ته نشین شدن گلوله های سیلیسی از مایعی غنی در اکسید سیلیس در طی چند ماه و یا چند سال. مواد ته نشین شده را با تزریق زیرکونیا تثبیت می کنند.
محل های یافت اپال از آب حرارت کم دارای سیلیس رسوب گذاری می شود. می تواند در شکاف ها، حفره ها و فضاهای موجود در سنگ های رسوبی، آذرین یا متامورفیک رسوب نماید. اپال می تواند ساختارهای موجود همانند فسیل ها یا کانی های قابل حل را جایگزین شود.

منابع همانند استرالیا(ماسه سنگ)، برزیل(سنگ های ولکانیک)، مکزیک(لاواهای تجزیه شده)، آمریکا(در نوادا و اورگون، ولکانیک)، گواتمالا، هندوراس(لاواهای تجزیه شده)، اندونزی(در جاوه،ولکانیک)، جمهوری چک. منابع تاریخی: لهستان(لاواهای تجزیه شده)، تانزانیا و عمان.

منشاء کلمه کلمه اپال از واژه لاتین Opalus می آید، که بر طبق نوشته های پلینی به معنی (برای دیدن تغییر در رنگ) که خود از واژه سانسکریت Upalas به معنی سنگ گرانبها یا جواهر است، می باشد.

درجه بندی اپال

ارزشمندی اپال به چند ویژگی بستگی دارد و در اینجا برای راحتی تحت قانون ۴*C دسته بندی شده.

حد و کمال کلی پدیده ها

برلیانسی: (دقیقا واضح)، شدید در برابر رنگ های مات.

حضور واقعی رنگ: رنگ قرمز شدیدا مورد تقاضاست(رنگ های بنفش و ارغوانی نیز کمیاب بوده و مورد تقاضا می باشند).

 

Black opal wtih flagstone pattern brilliant red, green and blue

رنگ اپال

اپال با زمینه تیره:

سیاه: زمینه سیاه یا بسیار تیره که نشان دهنده پدیده بازی رنگ هاست می بایستی اوپاک باشد، هنگامی که در برابر منبع نور و از طریق صفحه بالایی نگین به آن نگریسته شود. اپال سیاه بالاترین قیمت ها را دارد. نگین های تک می توانند تا ده ها هزار دلار در قیراط قیمت داشته باشند.

نیمه سیاه: اپال با زمینه خاکستری تیره یا رنگ تیره. هنگامی که در برابر نور گرفته می شود نیمه شفاف تا شفاف است.

کریستال-سیاه: اپال با زمینه خاکستری تیره یا رنگ تیره دیگر. هنگامی که به صورت عادی نگاه کرده شود، بازی رنگ نشان می دهد. اما در برابر نور نیمه شفاف تا شفاف دیده می شود.

خاکستری: اپال با زمینه تیره نشان دهنده بازی رنگ هاست. هنگامی که بالا گرفته شده و از طریق صفحه به آن نگریسته شود اوپاک می باشد.

اپال با زمینه روشن

اپال کریستالی: شفاف تا نیمه شفاف با رنگ روشن بدنه، بازی رنگ های قوی نشان می دهد و بسیار ارزشمندتر از اپال آبدار (Water Opal) است.

اپال نیمه کریستال: نیمه شفاف، با بازی رنگ ها و رنگ پایه روشن.

اپال سفید: نیمه شفاف تا اوپاک با زمینه سفید و پدیده بازی رنگ ها. اپال سفید قسمت اعظم اپال تجاری را در بازار تشکیل می دهد.

اپال آبدار(Water Opal) (ژلی): دارای بدنه شفاف تا نیمه شفاف با پدیده بازی رنگ محدود. می تواند بی رنگ، شیری، ارغوانی، آبی یا آبی سبز باشد.

اپال آتشین: شفاف تا نیمه شفاف، منبع اصلی آن دو معدن در مکزیک است که در حال حاضر استخراج می شود. این اپال اغلب به صورت نگین های صفحه دار یافت می شود. اگر پدیده بازی رنگ ها دیده شود سنگ را به صورت کابوشن می تراشند.

زمینه در برابر لایه مقاوم (Backing VS Background)

در اپال گرانبها دو مسئله وجود دارد: یکی لایه مقاوم و دیگری زمینه تفاوت مابین این دو، که می تواند تاثیر عمده ای برقیمت داشته باشد.

Backing: اشاره به موادی است که در پشت کابوشن قرار دارد. به طور مثال، اپال قلوه سنگی که عمدتا توسط سنگ آهن مقاوم شده. بسیاری از اپال های سیاه توسط اپال معمولی خاکستری تیره، مقاوم می شوند. در تضاد با این، زمینه یا Background اشاره به Potch Opal  (اپال معمولی که اپال گرانبها را احاطه کرده) دارد که دارای پدیده بازی رنگ هاست.

دو قطعه اپال سیاه را در نظر بگیریم، هر دو با پدیده بازی رنگ های عمدتا قرمز. یکی از کریستال تقریبا بی رنگ اپال تشکیل شده که روی اپال معمولی خاکستری تیره(Backing) قرار دارد در حالت رو به بالا این اپال سیاه است اما بازی رنگ های قرمز از زمینه نسبتا بی رنگ آن (Potch) می آید. بنابراین به آن red-on-the-black می گویند. دومی از اپال سیاه تشکیل شده که خود Potch سیاه است. در این موردف بازی رنگ های قرمز آن را به عنوان red-coming-out-of-the-black توصیف می کنند. برای چنین سنگی فرقی نمی کند که رنگ لایه مقاوم (Backing) چه باشد. نگین هایی که پدیده بازی رنگ ها در واقع در زمینه تیره قرار دارد(red-coming-out-of-the- black) از (red-on-the-black) از ارزش بیشتری برخوردارند.

در سال ۱۹۹۴ پرفروش ترین نگین های اپال با رنگ درخشان، ۱ تا ۳ قیراطی بودند که در گستره ۳۰۰ تا۶۰۰ دلار در قیراط به فروش می رسیدند. با سطح زندگی مردم در آسیای جنوب شرقی در اوائل تا اواسط ۱۹۹۰، استرالیایی ها بازاری آماده در برابر خود یافتند، مخصوصا در تایوان(تقاضا برای کیفیت های درجه یک کمیاب بین ۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ دلار در قیراط بود) و ممالکی مانند کره جنوبی و تایلند، اندونزی و مالزی (۲۰۰۰ تا ۵۰۰۰ دلار در قیراط برای کیفیت متوسط که بسیار پر فروش بود).

نقوش پدیده بازی رنگ ها

قسمت اعظم اپال گرانبها نقشی غیرمطابق با بازی رنگ ها و یا حداقل نامشخص دارد. نقش های عمده یافت شده در اپال ها  را می توان جزو یکی از دسته بندی های زیر منظور داشت.

Pinfire(آتش نقطه ای): توده ای از نقطه ها را در بر می گیرد که هنگامی که نگین را حرکت می دهند رنگ های مختلفی به صورت جرقه نشان می دهد. تمام رنگ ها را ممکن است بتوان دید اما رنگ قرمز بسیار چشمگیر است. به طور کلی این نقش نسبتا رایج است اما از تمام نقش های موجود کمتر مورد توجه است.

موزاییک یا Harlequin : موزاییک کمیاب ترین و زیباترین نظم بازی رنگ ها در اپال است که شباهت به لباس رنگارنگ دلقک ها دارد. نقش واقعی هارلکین به شکل مربع هایی یکسان با نظم خوب دیده می شود، این نقش خالص، غیرعادی و به طور خاص با ارزش است. بیشتر رنگ های به نمایش در آمده از واحدهایی با اندازه های مختلف و زوایای نامنظم تشکیل شده اند. برخی تجار از این واژه فقط برای توصیف نقش کمیاب فوق الذکر استفاده می کنند در حالی که بعضی دیگر بی نظمی های بیشتری را در نقش قابل تحمل می دانند.

Flash(جرقه): این واژه اشاره به اپال هایی دارد که در آنها پدیده بازی رنگ یک باره به صورت جرقه ظاهر می شود و با تکان دادن نگین تغییر یافته یا ناپدید می شود. رنگ ها ممکن است ته رنگ از آبی باشند (که بسیار رایج است) تا به تدریج سبز، زرد، نارنجی و قرمز(که کمیاب تر هستند)، با گاهی جرقه ای از بنفش یا ارغوانی. پدیده جرقه قرمز بسیار گرانبهاست، اما اپال هایی با رنگ های بنفش و ارغوانی بسیار کمیاب و گرانبها هستند. به هر حال، فقط حضور رنگ خاصی باعث گرانبها بودن سنگ نمی شود و تمام طیف رنگ ها باید حضور داشته باشند. نگین های اپالی که تمام رنگ ها را نشان می دهند و رنگ هایی دارند که با تغییر زاویه دید به وجود می آیند بسیار با ارزش هستن.

جرقه منفجر شونده (Exploding Flash): نقش به بیرون و تمام جهات حرکت می کند و رنگ قرمز معمولا به نارنجی یا سبز تغییر می یابد.

جرقه گردان(Rolling Flash): با حرکت دادن نگین لکه های رنگی حرکت می کند.

جرقه پهن(Broad Flash): این طرح از لکه های رنگی بزرگتر از ۲ میلیمتر تشکیل شده که فقط در زوایای دید خاصی قابل رویت هستند. اگر جرقه ناحیه وسیعی را بپوشاند به آن(Sheen) (نور مهتاب ) می گویند. بسیاری از اپال های ارزشمند جزء این دسته هستند.

سایرنقوش

فلورال(Floral): شباهت به نقش روی پارچه های گلدار دارد. واحد رنگی بزرگتر از Pinfire است و کم و بیش مدور، اما قدری بی نظم. اپال مشهور Floral Queen که نقش بازی رنگ های گل مانند را نشان می دهد، از معدنLightning Ridge به دست آمده است.

دم طاووس(Paecock ‘s tail): به رنگ های سبز و آبی به صورت شعاعی و همانند نقش دوم یک طاووس که پرهای دم خود را باز می کند، می باشد.

پالت(Palette): شباهت به بوم نقاشی با لکه های رنگی دارد.

опал-۰۷

انواع اپال

اپال معمولی(Common Opal)

نوع مات بدون درخشش است که در رنگ های مختلف موجود می باشد. در تجارت نام های متعددی برای آن در نظر گرفته شده مانند: اپال عقیق،که عقیق با لایه های اپال آمورف است، هیالیت بی رنگ و شفاف است، اپال چوبی چوب فسیل شده در عقیق است، اپال عسلی (Honey Opal) به رنگ زرد است، اپال شیری نیمه شفاف و شیری رنگ است و درخشش مرواریدی دارد-انواع مات آن به اپال چینی (Porcelain Opal) موسوم است در صورتی که این نوع اپال اشکال درخت مانند داشته باشد به آن اپال خزه مانند (Moss Opal) نیز می گویند – اپال مادر مروارید (Mother-of-Pearl Opal) یا کاشالونگ (Cacholong) مات تا نیمه شفاف بوده، به رنگ سفید یا متمایل به زرد با درخشش مرواریدی، اپال پراز(Prase Opal) یا کریزواپال(Chryso Opal) مات و به رنگ زرد متمایل به قهوه ای با درخششی موم مانند است و بالاخره هیدروفان (Hydrophane) به اپال گرانبها گفته می شود که براثر از دست دادن آب کدر شده باشد.

 

اپال گرانبها

خاصیت ارزنده این نوع آپال پدیده اپالسنس می باشد. این پدیده چنانچه گفته شد ، رنگ موجود درطیف نوری را ایجاد می کند که از زوایای مختلف به صورت های گوناگون دیده می شوند . تا سال ۱۹۶۰ میلادی تصور بر ین بود که علت این پدیده، شکست نور در لایه نازک سطح خارجی می باشد ، اما به کمک میکروسکوپ الکترونیکی با بزرگ نمائی ۱۰۰۰۰۰ برابر مشخص شد که علت آن لایه هایی از اجسام کروی شکل متشکل از کانی کریستوبالیت است که نوعی کوارتز متبلور در سیستم کیوبیک می باشد. این گلوله های کریستوبالیت به قطر ۳۰۰ نانو میلیمتر ( هر Nm یک میلیونیم میلیمتر)، توسط ماده سیلیسی ژله مانند احاطه شده اند که باعث انعکاس نور به رنگ قرمز در این لایه ها می شود.به طور کلی هر چه اندازه هاین لایه ها بزرگتر باشد به همان اندازه طیف رنگی در آن کامل تر است.

در این نوع کوارتز همیشه آب وجود دارد که مقدار آن متغیر است ولی تا حد ۳۰% از وزن سنگ می تواند آب باشد . با گذشت زمان تبخیر و خروج آب از کانی اپال باعث ترک خوردگی و تضعیف پدیده اپالسنس در آن می گردد. با اشباع کردن کانی از آب یا روغن می توان مجددا و به طور موقت اپالسنس را در سنگ تقویت نمود . نکهداری کانی اپال در چند لایه پنبه مربوط باعث افزایش قدرت پدیده اپالسنس و جلوگیری از ترک خوردگی در آن می شود. به طور کلی نگین اپال گرانبها نسبت به فشار و ضربه حشاس بوده و در هنگام سوار کردن آن به روی پایه بایستی بسیار دقت شود. اسیدها و محلول های قلیائی بر قدرت اپالسنس اثر منفی می گذارند، همچنان که حرارت حتی به مقدار کم نیز زیان آور است.

به طور خلاصه دو گروه از اپال های گرانبها مورد توجه می باشند: آنهائی که رنگ اصلی سفید یا روشن داشته و به اپال های سفید یا شیری موسومند، و اپال های کمیاب تری که رنگ اصلی در آنها خاکستری سیر، آبی سیر،  سبز سیر، سیاه یا خاکستری –  سیاه می باشد.

ماده سیلیسی به نام اپالین (Opaline) متشکل از نقاط یا نوارهائی از اپال ارزشمند در زمینه های ریز اکسید سیلیس وجود دارد که رنگ های متنوع در لایه های اپال گرانبها و سنگ میزبان آن به وجود آورده و ارزشمندی سنگ را سبب می شود.

تا اوایل قرن اخیر اپال مرغوب در سنگ های آندریت در چک واسلواکی یافت می شد. پس از آن ذخائر استرالیا شامل یافته هائی در نیوساوت ویاز و کوههای سفید در جنوب استرالیا، ذخایر کوبرپدی و آنداموکا در کوئینزلندف و بولاکریک در کناره رودخانه بورکو کشف شدند. اکثر رگه های اپال استرالیا به ضخامت ۱ تا ۲ میلیمتر می باشند. ذخائر دیگر اپال در برزیل، گواتمالا، هندوراس، ایالات متحده و ژاپن قرا دارند.

اپال گرانبها در مشرق زمین نماد امید و وفاواری بوده ولی در مغرب زمین آن را بدیمن می دانستند. بازی رنگ در این کانی مخصوصا زمانی که به طریقه کابوشن تراش داده شده باشد به خوبی مشهود اشت. انواع بدلی نگین این کانی به صورت دوبلت و تریپلت ساخته می شود. در انواع دوبلت، ورقه بسیار نازکی از اپال ها گرانبها را بر روی اپال معمولی یا انیکس می چسبانند. در انواع تریپلت سطح بالائی نگین از اپال گرانبهاست که روکشی از درکوهی محافظت می شود.

با رنگ کردن سنگ سیاه اپال به رنگ های مختلف و یا بهبود بخشیدن به کیفیت رنگ آن به طریق پر کردن خلل و فرج سنگ توسط رزین می توان اپال های گرانبهای بدل تولید کرد.

اپال آتشین (Fire Opal)

این نوع به علت دارا بودن رنگ نارنجی آتشین نامیده شده. این سنگ فاقد پدیده اپالسنس و معمولا غیر شفاف است ولی انواع مرغوب اپال آتشین شفاف بوده و در آنها ناخالصی مشاهده نمی شود. نگین این نوع کانی در مقابل فشار بسیار حساس و شکننده است. انواع بدلی اپال آتشین از جنس شیشه نیز در بازار موجود است. یافت های مهم این انی در کشورهای مکزیک، برزیل، گواتمالا، هندوراس، ایالات متحده، استرالیا و ترکیه می باشد.

جیراسول یا اپال خورشیدی (or sun opal، Girasol)

نوعی آپال آتشین است، که شفاف وتقریبا بی رنگ بوده و دارای درخششی به رنگ متمایل به آبی و یا زمینه هائی به رنگ قرمز است.

اپال آبدار مکزیکی (Mexican Water opal)

نوعی اپال آتشین بوده و در مکزیک یافت می شود. بی رنگ یا متمایل به قهوه ای و شفاف است.

معادن اپال استرالیا

استرالیا بزرگ ترین تولید کننده سنگ اپال جهان است. اپال سفید برای اولین بار در سال ۱۸۴۹ در آنجا کشف شد اما تا سال ۱۸۷۸ برای مصارف تجاری مورد بهره برداری قرار نگرفت. مهم ترین محل های یافت اپال استرالیا بر حسب ایالات مختلف عبارتند از:

استان مناطق اپال دار
جنوب استرالیا  Coober pedy ، Andamooda،  Mintabie
New South

(NSW) Wales

مناطقی مانند، White Cliffs،Grawin،Glengarry Lightening Ridge
Queenstand Duck Creek، Eromanga، Winton،Hayriks،Yowan Quilpie

 

استرالیای جنوبی

آنداموکا (Andamooka): اپال برای اولین بار در این منطقه حدود یال ۱۹۳۰ یافت شد. این ذخایر اپال کاملا نزدیک به سطح زمین بوده، و عموما کیفیتی بالا دارند. در این منطقه اپال شیری نیز به مقدار زیاد یافت می شود. اپال آداموکا به خاطر داشتن رنگ های شفاف و روشن ارزشمند است. یکی از بهترین نمونه ها نگین ۲۰۳ قیراطی است که در سال ۱۹۵۴ به ملکه الیزابت دوم هدیه شد. اپال ماتریکس از آداموکا را اغلب فرآوری (کربوناتیزه) می کنند تا شبیه اپال سیاه شود.

کوبرپدی(Coober pedy): این منطقه از سال ۱۹۱۵ که اپال توسط جویندگان طلا یافت شد تا به امروزه مهم ترین منطقه تولید کننده اپال است. در اینجا فقط اپال سفید یافت می شود، که بعضی دارای کیفیت عالی هستند. امروزه مناطق کوبرپدی و آداموکا با هم ۹۵% تولید جهانی اپال گرانبها را دارند.

کوبرپدی منطقه ای گرم و خشک و بی آب و علف است که ساکنین آن بیشتر در غرهایی که در درون تپه ها به وجود آورده اند زندگی میکنند زیرا در اینجا  مصالح ساختمانی بسیار کمیاب است. بومی های این منطقه کوبرپدی خوانده می شوند که معنی آن مردسفید در یک سوراخ است.

نیوساوت ویلز(New South Wales):

مشهورترین منطقه در جهان برای اپال سیاه است که اپال اولین بار سال های ۱۸۰۰ کشف شد و اولین حفاری ها در سال ۱۹۰۱ انجام گردید. در اینجا اپال سیاه به صورت قلوه سنگ یافت می شود. بومیان ابتدا اعتنائی به این سنگ های اپال نداشتند زیرا تا به آن روز اپال سیاه ندیده بودند.

لایتنینگ ریج (Lightening Ridge): نفیس ترین و با ارزش ترین اپال جهان را داشته و استخراج می باشد. اپال این منطقه اغلب با اپال سیاه معمولی به عنوان مقاومت دهنده همراه است و معمولا به صورا تراش داده شده حفظ می شود.

وایت کلیف (White Cliff): تولید اپال در این شهر در سال ۱۸۸۹ شروع شد و کوتاه زمانی بعد به اولین فعالیت معدنی مهم در نیوساوت ویلز تبدیل گردید . در اینجا اپال گرانبها به صورت رگه هایی در اپال معمولی یافت می شود . همچنین باقیمانده انواع حیوانات دریایی اپالیزه شده در وایت کلیف به وفور دیده می شود. فعالیت های معدی در این شهر که زمانی در حال گسترش بود امروزه به شدت کاهش یافته است.

کوئینزلند(Queensland):

اچال سیاه و سفید هر دو در کوئینزلند یافت می شوند، اما تولید میزان اپال در اینجا بسیار پایین تر از سایر نقاط است. در اواخر سال های ۱۸۸۰ انباشته های کوئینزلند فعالانه استخراج می شد ولی امروزه این منطقه تقریبا متروک گردیده. اپال قلوه سنگی (Boulder Opal) با رگه های نازک اپال در سنگ آهن یا ماتریکس ماسه سنگ یافت می شود. در واقع این تشکیلات فقط منجر به ایالت کوئینزلند می باشد. قلوه سنگ های کوچک به اندازه گردو که به آنها Yowahnuts گفته می شود که در نزدیکی محلی به نام یووا وجود دارند . آنها معمولا از لایه های متحدالمرکز اپال –  سنگ آهن تشکیل شده اند، اما نوعی نیز وجود دارد که کاملا از اپال تشکیل شده، این نوع بسیار نادر و با ارزش است.

 

صادرات اپال استرالیایی

اپال های خام و نتراشیده غالبا برای تراش و فروش به هنگ کنگ برده می شوند. از آنجا که دستمزد کارگر در استرالیا بسیار زیاد است امروزه برخی  عملیات تراش اپال سفید در کشور چین انجام می شود.

اما تراش اپال سیاه مسئله دیگری است و به دلیل ارزش بسیار بالای اپال سیاه، بسیاری از عملیات تراش و فروش توسط  کمپانی های استرالیایی انجام می گردد.

 

سیر منابع مهم اپال

مکزیک: مکزیک بعد از استرالیا دومین تولید کننده اپال جهان است و سنگ های آنجا شفافیت بیشتری نسبت به سنگ های استرالیا دارند. اپال آتشین و اچال آبدار مهم ترین انواع استخراج شده در مکزیک می باشند.

برخی از انواع اپال منجمله اپال کرمی رنگ مکزیکی را در کاغذ قهوه ای دود می دهند تا سیاه شود و ظاهر اپال سیاه را پیدا کند اما این رنگ سیاه سطحی است و می توان آن را با قلمی تراشیده و یا با پولیش مجددا کاملا از بین برد.

برزیل: اپال گرانبها در برزیل در دو منطقه یافت می شود: در استان piaui، و در نزدیکی Manaus که هر دو در شمال کشور قرار دارند . سنگ های این منطقه سفید رنگ بوده و شباهت زیادی به اپال سفید استرالیایی دارند، به حدی که گاه به عنوان استرالیایی عرضه می شوند. اپال برزیلی پدیده بازی رنگ ها را به وبی نشان می دهد و فوق العاده با دوام است، زیرا در ساختار آن قدری آب وجود دارد و به همین دلیل این نوع اپال پوسته پوسته نشده و ترک نمی خورد.

اپال مصنوعی گیلسون (Gilson Synthetic Opal)

برای اولین بار اپال در سال های ۱۹۶۰ به طریق سنتز تولید گردید. اما محصول تولید شده هم شکل مشابه طبیعی خود را داشت، از دست دادن آب و ترک خوردن. پی یرگیلسون پس از سال ها آزمایش در سال ۱۹۷۴ شروع به تولید اقتصادی این کانی نمود. اپال سنتز شده توسط پروسه بسیار آهسته، در طول چندین ماه رسوب گذاری میلیونها گلوله های بی نهایت کوچک از اجسام کروی از اکسید سیلیس، به وجود می آید. به دلیل رسوب گذاری عمودی این گلوله ها ماده سنتز شده ساختار ستونی شکل دارد( ستون هائی از رنگ را می توان با بررسی جانبی مشاهده نمود) اگر آب از دست بدهد ترک هائی در جهت موازی با این ستون ها بوجود می آیند و به محصول ویژگی همانند پوست مارمولک در جهت موازی می دهند ( با بزرگ نمایی ۱۰۰ – ۴۰) در اپال سنتز شده سیاه رنگ گیلسون تمام دانه ها جرقه قرمز رنگی در بزرگ نمایی ۹۰ نشان می دهند که در اپال سیاه طبیعی وجود ندارد( در آن انواع رنگ ها به چشم می خورد).

برای تشخیص اپال طبیعی از انواع دوبلت و تریپلت و نیز سنگ های سنتز شده گیلسون می توان به نکات ذیل توجه نمود:

۱) دقیقا بررسی نمایید که آیا نگین شما دارای زمینه (Body Tone) به رنگ سفید است یا شفاف به نظر می رسد؟ چنانچه سفید باشد نگین شما حتما اپال طبیعی است و شما با اپال کریستالین یا سفید رو به رو هستید.

تمام دوبلت ها و تریپلت ها دارای زمینه سیاه رنگ هستند.

۲) از پهلو به سنگ نگاه کنید، آیا خط نازکی به صورت لایه در آن مشاهده می کنید؟ اگر چنین باشد نگین شما دوبلتی است متشکل از لایه ای نازک از اپال که بر روی سطحی تیره رنگ تر از ماده ای غیر از اپال، چسبانیده شده. در مورد تریپلت ها این مجموعه از سه لایه تشکیل شده و لایه سوم ماده ای شفاف، مثلا کوارتز، است که به صورت گنبدی بر روی لایه اپال طبیعی چسبانیده شده.

۴)به پشت نگین نگاه کنید، آیا همانند پلاستیکی سخت به رنگ سیاه یا خاکستری است؟ تریپلت ها اغلب بر روی پلاستیک سیاه، شیشه یا ویتریول چسبانیده می شوند. تشخیص دوبلت ها البته قدری دشوارتر است، زیرا اغلب بر روی اپال سیاه یا بی رنگ با کیفیت پایین تر یا اپال قلوه سنگی قهوه ای رنگ چسبانیده می شوند. در این صورت به دقت نگاه کنید که آیا خط مرزی مابین اپال طبیعی و مواد اضافی را می توانید تشخیص دهید؟ ( آیا خط مرزی در تمام محیط زیرین نگین مستقیم و ادامه دار دیده می شود؟) اغلب اپال های با کیفیت پایین تر دارای سطحی ناهموار می باشند، در حالی که اپال های سنتز شده کاملا مسطح هستند زیرا هر دو سطح اپال طبیعی و سنتز شده را کاملا بر روی حلقه انگشتری دیدن پشت نگین ممکن نیست و کارشناسان خبره هم در این حالت با دشواری رو به رو هستند.

۴) آیا سطح بیرونی نگین شیشه ای به نظر می رسد؟ تریپلت ها روکشی از پلاستیک شفاف یا کوارتز دارند و بدین سبب انعکاس نور از سطح بیرونی آنها با انعکاس نور از بدنه آن متفاوت است، مخصوصا اگر شما بتوانید قشر محافظ بیرونی را از پهلو ببینید. در این صورت حتما نگین شما تریپلت است.

۵) اپال سنتز شده به دشواری قابل تشخیص است، مگر آنکه واقعا خبره باشید. به دقت نگین را بررسی کنید، اپال تولید شده در لابراتوار (سنتز گیلسون) رنگ های روشن و تندی در لکه های بزرگی از رنگ نشان می دهند. نقش رنگ ها در این گونه اپال های سنتز شده بسیار منظم و کامل است و می توانند نقش پوست مار داشته باشند.

۶) اگر نگین شما بعد از مدتی ابری شود احتمالا با یک تریپلت رو به رو هستید. این حالت به دلیل استفاده از نگین هنگام شنا یا تماس طولانی با آب ایجاد می شود و موجب از بین رفتن تدریجی چسب مابین لایه ها می گردد.

برای جلوگیری از خشک شدن و از دست دادن آب تکه های بزرگ اپال سنتز شده را به قطعات کوچک تر تقسیم کرده و آنها را با ماده ای تثبیت کننده از مشتقات زیرکونیوم اشباع می کنند. این ماده مانع از خشک شدن و از دست دادن آب و ترک خوردن می شود از آنجا که این ماده تثبیت کننده در اپال طبیعی وجود ندارد جواهر شناسان این ماده را شبه اپال می نامند.

اپال سنتز شده دارای همان ویژگی های اپال طبیعی است. این سنتز را می توان بوسیله مطالعه با میکروسکپ، و مشاهده تنظیم عمودی ته نشینی گلوله های سیلیسی در حین رشد، شناسائی نمود. این تنظیم شبکه ای از ترک های بسیار ریز میکروسکپی در امتداد این ستون ها ایجاد می نماید که بی شباهت به پوست مارمولک یا مار نیست و با واژه های Snake Skin و Lizard Skin و Chicken Wire نامیده می شود.

 

نکاتی درباره بازار اپال

بازار اپال سفید: استخراج اپال سفید از حدود بیست سال قبل رو به کاهش نهاده، و در نتیجه قیمت بالاست. قسمتی از این وضعیت بدون شک به دلیل هزینه های بالای استخراج در معادن در حال کار است که موجب تعطیل شدن بسیاری از آنها شده، بخشی از این نابسامانی به دلیا ادعاهای بومیان درباره مالکیت زمین هاست. کشف جدید معدن اپال سیاه در نزدیکی لایتنینگ ریج نیز موجب شد تا بسیاری از معدن کاران جنوب استرالیا که در گذشته اپال سفید استخراج می کردد به این منطقه جذب شوند.

با وجودی که قیمت سنگ خام به شدت افزاش یافته اما هنوز بر قیمت نگین های تراشیده شده چندان تاثیری نگذاشته است. به علت وضعیت نه چندان خوب اقتصادی دنیا خریداران عمده مایل به پرداخت بهایی بیشتر نیستند و بنابراین فروش اپال سفید مشکل تر گردیده و کمپانی های تراش نگین نیز مجبورند با سود کمتری به کار خود ادامه دهند.

گستره وسیعی از کیفیت های مختلف اپال سفید وجود دارد. پایین ترین کیفیت که پدیده بازی رنگ در آن دیده نمی شود، قیراطی ۵% تا ۰۰/۲ دلار به فروش می رسند. قسمت اعظم سنگ های مورد استفاده در تولید انبوه زیمورآلات، اندازه های استاندارد شده نگین ها هستند که قیمتی معادل ۱۰ تا ۳۰ دلار در قیراط دارند. این میزان قیمتی است که در آمریکا خواهان زیادی دارد. نگین های کیفیت درجه یک، از ۱۰۰ تا ۲۵۰ دلار در قیراط ارزش دارند. در حال حاضر ( سال۱۹۹۶) کیفیت های بالا را به سختی می توان به دست آورد.

بازار اپال آتشین : منابع اصلی اپال آتشین دو معدن در مکزیک هستند. در طی سال ۱۹۹۴ تولید این دو معدن پایین بود و اپال آتشین بیشتر به صورت ماتریکس یافت می شد که درصد کمی از آنها پاک و شفاف بودند و برای نگین های صفحه دار و کابوشن استفاده می شدند. محدودی از سنگ های به دست آمده رنگ بدنه نارنجی – قرمز با پدیده بازی رنگ دارند.

همانند تمام اپال ها اپال آتشین حاوی درصدی آب است و برخی از سنگ ها تمایل به خشکیدگی دارند  خشکیدگی منجر به اوپال شدن و تشکیل لکه های کدر در یک سنگ شفاف می شود و می تواند زیبایی نگین را کاملا زایل سازد. یکی از معادن در حال استخراج در مکزیک در ارتفاع ۱۵۰۰ متری قرار دارد. گفته می شود هوای خشک در آن ارتفاع موجب شده محتوای آب سنگ ها پایین باشد و به همین جهت سنگ های این معدن با ثبات تر هستند و کمتر ترک می خورند.

سنگ های شفاف، قدری نارنجی قرمز، بدون پدیده بازی رنگ به شدت مورد تقاضا هستند. قیمت ها برای نگین های کالیبره شده استاندارد کوچک ۵ تا ۱۰ دلار در قیراط است در حالی که نگین های درشت تر با کیفیت بالا ممکن است تا ۱۰۰ دلار در قیراط نیز به فروش برسند. آمریکا یکی از بزرگ ترین بازار ها برای اپال (بدون پدیده بازی رنگ) می باشد.

امروزه عمده تجارت در بازارها اینترنتی است و شامل مقادیر زیادی سنگ های ارزان قیمت در اندازه های خاص و قیمت های متفاوت: مثلا ۶*۴ ، ۷*۵ برای نگین های بیضی شکل با قیمت ۱۰ تا ۳۰ دلار در قیراط می باشد. در بازار ژاپن نیز اکثرا نگین های اپال آتشین با پدیده بازی رنگ به فروش می رسد. قیمت ها ممکن است از ۵۰ تا ۱۰۰۰ دلار یا بیشتر در قیراط تغییر کند.

بازار اپال سیاه: قیمت اپال سیاه استرالیایی در سال ۱۹۹۲ به پایین ترین میزان خود رسید. این به دلیل شف معدن جدید دریاچه کوکوران در نزدیکی معادن مشهور لاتینینگ ریج. قبل از این کشف ( که قیمت ها را برای درجات متوسط تا پایین به ۵۰% کاهش داد)، تولید کم لاتینینگ ریچ موجب شده بود تا قیمت ها در سال های ۱۹۸۹ – ۱۹۹۰ به اوج خود برسند. کشف معدن جدید تاثیر چندانی بر قیمت بالای اپال های کمیاب و مرغوب نداشت. به هر صورت ورود سنگ های جدید از معدن دریاچه کوکوران بسیار کوتاه مدت بود و قیمت اپال های با کیفیت پایین تا متوسط بزودی ترقی نمود. مابین سال های ۱۹۹۳ و ۱۹۹۴ قیمت ها از ۲۰ تا ۴۰ % افزایش نشان داد.

بازار عمده برای اپال های سیاه ، ژاپن بوده است اما کاهش رشد اقتصادی در آنجا هم موجب شده که نگین های کوچک تر و ارزان تر بیشتر مورد تقاضا باشند تا نگین های گران قیمت.

بازار اپال قلوه سنگی: در واقع یک دوبلت طبیعی اپال – اپال، تشکیل رگه هایی نازک از رنگ در یک سنگ آهن یا ماتریکس ماسه سنگ می دهد که به دلیل دوام سنگ مادر آن را نیز می تراشند. اگر پدیده بازی رنگ ها شدید باشد قیمت سنگ می تواند بسیار بالا باشد.

به دلیل کمیابی، اپال قلوه سنگی در اندازه های کالیبره شده به دست نمی آید و معمولا به صورت کابوشن در زیورآلات و یا به عنوان سنگ برای حجاری مورد استفاده قرار می گیرد.

اپال قلوه سنگی را هنوز هم به عنوان سنگ تجاری در کوئینزلند می توان یافت با وجودی که تولید آن از گذشته کمتر شده است. قیمت ها میان ۶۰ تا ۱۰۰۰ دلار برای هر قیراط متغیر است. سنگ های کیفیت بالاتر را می توان به صورت قیراطی فروخت. بازار های اصلی در حال حاضر ژاپن و کشورهای اروپای غربی می باشند.

توجه: سنگ های خام را به اونس، نگین های تراشیده شده را به قیراط ، و نگین های ترکیبی را دانه ای می فروشند.

نکاتی چند در مورد مراقبت و نگهداری اپال

دوام اپال ضعیف تا متوسط می باشد. اپال های همگی مقداری آب دارند. اپال با محتوای بالای آب چنانچه خشک شود پس از تراش دچار ترک خوردگی می شود. اپال های برخی از معادن نسبت به این موضوع از سایر معادن حساس ترند.

به طور مثال، اپال سیاه استرالیا در شرایط عادی کاملا باثبات است در حالی که اپال سیاه نواد (آمریکا) دچار ترک خوردگی می شود. چنین اپالی ارزش چندانی ندارد زیرا ترک می تواند به تدریج بدتر شود.

اپال را همیشه در محیطی مرطوب و به دور از گرما نگاه دارید. بسیاری از مغازه های جواهر فروشی در ویترین خود در کنار نگین های اپال یک لیوان آب قرار می دهند و برخی از دلالان سنگ هم سنگ های خام خود را در آب می گذارند. نگاه داشتن زیورآلات با نگین های اپال در آب در موقه عدم استفاده از آنان هیچ آسیبی به آنان نمی رساند و پروسه از دست دادن آب را متوقف می سازد. هیچ گاه اپال را با مایعی قوی تر از آب صابون پاک نکنید و از دستگاه پاک کننده اولتراسونیک نیز استفاده ننمایید.

م کاسب

خانم کاسب فارغ التحصیل رشته مهندسی شیمی است. ایشان علاقه زیادی به کار با جواهرات و تحقیق در مورد خواص سنگ ها و فلزات گرانبها دارد. بدیهی است که تحقیق و پژوهش احتیاج به مطالعه بسیار دارد و اتفاقا کتابخوانی یکی از مهمترین فعالیت های ایشان در اوقات فراغت است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *