اسپودومن (Spodumene)

شاید برای شخص دیگری نیز جالب باشد:
Share

اسپودومن جزء گروه اوژیت (Augite) گروه پیروکسین (Pyroxene)

Spodumene-tmu62b

اسپودومن جز کانی های متعلق به خانواده پیروکسین می باشد. بلور شفاف این کانی به رنگ های قرمز روشن تا بنفش یافت می شود که از آن می توان به عنوان نگین جواهر استفاده نمود. اسپودومن می تواند با کانی های نظیر توپاز، تورمالین،  پریدوت، کریزوبریل و دمانتوئید گارنت اشتباه شود. اسپودومن یکی از کانی های تشکیل دهنده سنگ ها، مشخصا گرانیت و پگماتیت هاست، که حاوی کانی های لیتیوم دار نیز می باشند. اسپودومن حدود نیم قرن پیش و نوع جواهر گونه آن حدود ۱۲۰ سال قبل یافت شدند. انواع با ارزش آن که در جواهر سازی استفاده می شود به هیدنیت و کونزیت و تریفان شهرت دارند. از دهه ۱۹۷۰ به بعد برخی انواع بی رنگ اسپودومن گزارش شده. نوع سبز رنگ این کانی که در کارولینای شمالی به دست آمده شاخص هیدنیت واقعی مورد قبول جواهرشناسان است.

این کانی شدیدا پلئوکروییک است یعنی در جهات مختلف کریستالوگرافی تغییر رنگ شدید نشان می دهد. قسمت بالا و انتهای بلور اسپودومن سیرترین رنگ ها را نشان می دهد، از این ویژگی جواهر تراشان به خوبی استفاده نمایند. اسپودومن دارای ویژگی تورق و نیز شکست نوک تیز است. پدیده چشم گربه ای در آن به ندرت دیده می شود، سختی حدود۵/۷ – ۵/۶ ، ضریب شکست نور ۶۸/۱ – ۶۶/۱ و جلای شیشه ای دارد. معادن مهم اسپودومن در افغانستان، برزیل، ماداگاسکار، پاکستان و آمریکای شمالی ( کالیفرنیا، کارولینای شمالی و داکوتای جنوبی) است. اسپودومن با رنگ سیر را معمولا با تراش پله ای (زمردی) می تراشند.

SW473-c

 

جدول ویژگی کلی اسپودومن

ویژگی ها توصیف
انواع تنها نوع اسپودومن که دارای اهمیت اقتصادی (گرچه محدود) می باشد کونزیت است، که یک کانی شفاف صورتی بنفش یا ارغوانی (فلز رنگ زا منگنز)می باشد. سایر انواع شامل سبز رنگ (آهن)، زرد(آهن)، بی رنگ (تریفان) است. هیدنیت کانی کمیاب، سبز کروم دار از منطقه ای به نام هیدن، در کارولینای شمالی (آمریکا) می باشد.

پدیده : شاتویانسی در برخی انواع سفید رنگ

شفافیت شفاف یا نیمه شفاف
اندازه های معمول کونزیت صفحه دار گاه در نگین های چند صد قیراطی در دسترس است. قیمت در اندازه های بالای ۵۰ قیراط کاهش می یابد چون چنین نگین هایی بسیار دشوار به فروش می رسند و برای ساخت انگشتری مناسب نیست.
ترکیب شیمیایی سیلیکات آلومینیوم لیتیوم LiAISi206، اسپودومن عضوی از گروه پیروکسین هاست همراه با جادئیت، دیوپسیدو انستاتیت.
سیستک کریستالی و شکل جامع مونوکلینیک کریستال های منشوری به طور عمودی خط دار بوده و Etch شده هستند. گاهی این خطوط عمودی بسیار عمیق بوده و به بلور حالت خردشدگی می دهند. نشانه های سطحی شاخص، سه گوشه تقریبا همیشه حضور دارند.
خصوصیات فیزیکی تورق: تورق کامل منشوری،  دو جهت با زاویه ۹ درجه

شکستگی: نیمه شیشه ای تا شکستگی نوک تیز

سختی:۷

دوام: ضعیف به دلیل تورق آسان

وزن مخصوص:۱۸/۳

جلا: شیشه ای

ضریب شکست نور:۶۸/۱ – ۶۶۰/۱

شکست دوگانه: ۰۱۵/۰

مشخصات اپتیکی:  ضریب شکست دوگانه ،دومحوری،مثبت

پدیده چند رنگی: قوی در انواع صورتی (صورتی یا بنفش یا بی رنگ ) و انواع سبز رنگ

پراکندگی نور: ضعیف، ۰۱۷(/۰)

فرم تراش اسپودومن را فوق العاده مشکل می توان تراشید، زیرا تورقی بسیار آسان دارد. کونزیت را می باید با صفحه بزرگ عمود بر طول کریستال تراشید. از تراش پله وار اغلب استفاده می شود، همراه با تراش هایی برای توپاز(برزیل منبع عمده این دو کانی ی باشد).
نگین های ترکیبی اسپودومن را معمولا به صورت نگین های ترکیبی نمی یابیم.
ناخالصی ها حفره ها: موازی، کانال های موازی سوزنی شکل، شکستگی تورقی، ناخالصی های سه فازی.

پدیده رشد: صفحات چند قلو.

فرآوری تحت تشعشع قرار دادن بعضی از اسپودومن ها منجر به ایجاد رنگ سبز بی ثبات می شود.
سنتز اسپودومن در پگماتیت ها یافت می شود. منبع عمده آن در افغانستان، برزیل ماداگاسکا، سریلانکا، آمریکا (کالیفرنیا و کارولینای شمالی ) است.
منشاء واژه اسپودومن: از واژه یونانی Spodoumenos= تا به خاکستر سوخته شده  گرفته شده که اشاره ای است به کریستال های غیر جواهر گونه این کانی.

هیدنیت: نوع سبز کروم دار. در سال ۱۸۷۹ در شمال کارولینا کشف و به افتخار دانشمند کانی شناس WF.Hidden نامگذاری شد.

کونزیت:  صورتی تا نوع ارغوانی ، به افتخار G.F.Kunz مدیر جواهر فروشی تیفانی و شرکا نامیده شد. در سال ۱۸۷۹ برای اولین بار شناخته شد و در سال ۱۹۰۲ نوع جواهر گونه آن در حومه Pala در سن دیگو، کالیفرنیا یافت شد.

 

واژه اسپودومن در زبان یونانی به معنای خاکستری رنگ می باشد و این اشاره ای است به رنگ خاکستری این کانی ، انواع جواهر آن از سال ۱۸۷۹ میلادی به نام هیدنیت و کونزیت معرفی شده اند.

 

م کاسب

خانم کاسب فارغ التحصیل رشته مهندسی شیمی است. ایشان علاقه زیادی به کار با جواهرات و تحقیق در مورد خواص سنگ ها و فلزات گرانبها دارد. بدیهی است که تحقیق و پژوهش احتیاج به مطالعه بسیار دارد و اتفاقا کتابخوانی یکی از مهمترین فعالیت های ایشان در اوقات فراغت است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *