اسپینل (Spinel)

شاید برای شخص دیگری نیز جالب باشد:
Share

اسپینل  یک گوهر کمتر شناخته شده ای است و این واژه دارای معنا و ریشه مبهم است، ممکن است در زبان یونانی به معنی جرقه و یا در زبان لاتین به معنی نقطه بوده باشد. اسپینل در رنگ های مختلف موجود است ولی رنگ مرغوب آن قرمز یاقوتی است. اسپینل به رنگ صورتی هم یافت شده و انواع صورتی سیر آن بسیار ارزان تر از سافایر صورتی (یاقوت کبود صورتی رنگ) می باشد. فلزات رنگ زا در این کانی آهن و کروم و کبالت می باشند اسپینل با کریستال های درشت مکعبی شکل یا اوکتاهدرون و پدیده ستاره ای بسیار کمیاب است. پدیده آستریزم اسپینل به صورت ستاره چهار و شش بازو ظاهر می شود. انواع آبی رنگ این کانی در مقابل حرارت حساس بوده  و رنگ از دست می دهند .

اسپینل کاملا  بی رنگ در طبیعت ناشناخته است و اسپینل های سبز سیر تا سیاه و مات به اسامی سیلانیت و پلئوناست خوانده می شود. انواع قهوه ای این کانی پیکونیت (Piconite)، زرد آن روبیسل Rubicelle  و قرمز روشن آن بالاس روبی (Balas Ruby) خوانده می شوند.

کانواسپینل ( Gahno – Spinel): اسپینل آبی یا آبی ارغوانی است که در سال ۱۹۳۷ یافت شده و حاوی مقادیر زیادی فلز روی می باشد. میزان ضریب شکست نور این کانی بالا و ۷۲۵/۱ تا ۷۵۳/۱ است.

شناخت اسپینل به عنوان یک کانی حدود ۵۰ سال قبل صورت گرفت. قبلا تصور می شد که اسپینل یکی از انواع یاقوت سرخ باشد، چون همیشه با آن در معادن همراه است. اسپینل سرخ که می تواند رقیبی برای یاقوت باشد و در رنگ کاملا مشابه آن است از نظر قیمت بسیار ارزان تر از یاقوت سرخ است. در حال حاضر یک اسپینل ۵ قیراطی با کیفیت عالی حدود ۶۰۰ تا ۱۰۰۰ دلار در قیراط قیمت دارد. ولی یاقوت سرخ با همین کیفیت و وزن قیراطی ۱۰۰۰۰ تا ۱۲۰۰۰ دلار به فروش می رسد، تفاوت قیمتی حدود ۱۰ برابر. اسپینل به رنگ های صورتی و آبی هم یافت می شود.

برخی از یاقوت های سرخ درشت و مشهور جهان در حقیقت اسپینل می باشند. به عنوان نمونه، یاقوت پرنس سیاه که ۵ سانتی متر طول دارد و بیضی شکل می باشد، یاقوت تیمور(Timur Ruby) به وزن ۳۶۱ قیراط که این هر دو در جواهرات تاج و تخت انگلستان است ( بلورهای نتراشیده اما جلا یافته )، و نگین اشک مانند ویتل باخر (Wittelbacher) که در تاج پادشاهی اتریش جای داده شده همگی در حقیقت اسپینل سرخ رنگ هستند.

Spinel750

جدول ویژگی های کلی اسپینل

جزئیات توصیف
انواع پیش وند رنگ با نام اسپینل استفاده می شود- اسپینل- قرمز و صورتی (رنگ توسط کروم)، آبی(آهن و کبالت) بسیاری از ته رنگ های میانی بنفش و ارغوانی وجود دارند. سنگ های سبز (آهن) کمیاب هستند. سنگ های نسبتا، بی رنگ گاهی یافت ی شوند.

:Gahnowpind (سال ۱۹۳۷ یافت شده) آبی یا آبی ارغوانی هستند . معمولا پرده رنگ تیره داشته و حاوی مقدار زیادی فلز روی می باشند. اسپینل غنی در کروم سرخ رنگ و اسپینل Gahno غنی در روی ضرایبی بالاتر از اسپینل معمولی دارند.(RI=725/1 – ۷۵۳/۱ ، SG = 58/3 – ۰۶/۴ )

پدیده: استار اسپینل (چهار و شش بازویی) اسپینل تغییر رنگ ده ( آهن + کروم)، اسپینل چشم گربه (کمیاب)،  سنگ های استار بسیار کمیاب تر در کوروند می باشند. اسپینل چشم گربه (کمیاب)، سنگ های استار بسیار کمیاب تر در کوروند باشند. اسپینل تغییر رنگ دهنده آبی رنگ گاه در سریلانکا یافت می شود (آبی در نور روز، ارغوانی در زیر نور الکتریکی).

اسامی غلط رایجBalas Ruby ):) (Ruby Spinel) و (Spinel Ruby) و (Sapphire – Spinel) و(Rubicelle) (Cylonite) و (Pleonaste) و (Chloro Spinel) نامهای مبهم و گمراه کننده می باشندو نباید در تجارت از آنها استفاده نمود.

شفافیت شفاف تا اوپاک
اندازه های معمول اسپینل های تراش داده شده چند صد قیراطی هم شناخته شده هستند، اما سرخ رنگ – عالی در بالای ۵ قیراط کمیاب ی باشند. اسپینل های آبی – کوبالتی در اندازه های بالای ۲ قیراط نادر هستند.
ترکیب شیمیایی اسپینل در واقع نام یک گروه از کانی ها است. زیر مجموعه آن شامل مگنتیت، گانیت،هرسیانیت و اسپینل می باشد. ترکیب شیمیایی اسپینل MgAL2O4 است.
سیستک کریستالی و شکل جامع کیوبیک  معمولا به صورت اوکتاهدرون یافت می شود، اما شکل جامع ممکن است توسط صفحات کیوب و دودکاهدرون تغییر کند. صفحات اوکتاهدرال ممکن است سه گوشه هایی علایم رشد نشان دهند. اوکتاهدرون های نازک، چند قلو (Macle) و قلوه سنگ های مدور شده فراوان هستند.
خصوصیات فیزیکی تورق: ندارد

شکستگی: شیشه ای

سختی:۵/۷- ۸

دوام: خوب، به نوعی شکننده

وزن مخصوص:۶۰/۳ – ۰۳/۰ – ۰۵/۰

جلا: شیشه ای

ضریب شکست دوگانه: ندارد

مشخصات اپتیکی:  شکست منفرد (ایزوتروپیک)

پلئوکروئیسم:  ندارد

پراکندگی نور: متوسط ، ۰۲۰/۰

دلیل رنگ قرمز،  صورتی،  کروم،  آبی، آهن و یا کبالت، سبز: آهن تغییر رنگ دهنده، کروم + کبالت و آهن
فلورسانس قرمز:LW: خنثی تا قرمز تند، SW خنثی تا قرمز تند ( معمولا ضعیف تر از LW)
طیف قرمز و صورتی: طیف قوی کروم با یک سری خطوط فلورسانس در قرمز تند ( طیف Pipe Oragan)

آبی تا سبز: طیف آهن، گاه همراه با کبالت

فرم تراش اسپینل را عمدتا شبیه به کوروند تراش می دهند، یعنی به صورت تراش مختلط، اسپینل های ستاره ای و چشم گربه به صورت کابوشن تراش می شوند.
نگین های مرکب نگین مرکب از اسپینل دیده نشده است.
ناخالصی ها جامد: کریستال های خوش فرم و نیمه حل شده رایج هستند، منجمله آپاتیت ( سوزنی شکل) و اسفن ( ممکن است آستریزم به وجود آورند). زیرکن( با هاله ای دور آن ). بلورهای کوچک اوکتاهدرال از سایر انواع اسپینل اغلب ردیفی یافت می شوند  شاید هم (Finger print)

حفره ها: کریستال های منفی به شکل اوکتاهدرال ، گاهی به صورت نقوش Finger print  نظم یافته، دیده می شود. ناخالصی های ثانویه از مایعات بسیار که در کوروند وجود دارد در اسپینل هم دیده می شود.

پدیده رشد: نواحی پهن رنگی گاهی یافت می شوند خطوط تیز و واضح رشد مخصوصا در حالت فرو برده در مایعات مابین فیلترهای ضربدری پولاروید قابل رویت هستند.

فرآوری تقویتی برخلاف کوروند، اسپینل ها را معمولا فرآوری حرارتی نمی کنند ، اما بر طبق شایعات سنگ های قرمز را فرآوری می کنند تا ته رنگ آبی از بین برود.
سنتز اسپینل را هم با روش Flame Fusion و هم تکنیک های Flux سنتز نموده اند هر دو سنتز هم به آسانی قابل تشخیص هستند.
معادن معمولا با روبی در سنگ هایی متاوررفیک یافت می شوند و یا در انباشته های آلووبال نشات گرفته از این سنگ ها ، افغانستان ، استرالیا، برزیل، برمه ، کاموج،نیجریه ، پاکستان، سریلانکا،تاجیکستان،تانزانیا،تایلند، ویتنام.
منشاء واژه اسپینل از واژه یونانی Spinther= جرقه / لاتین Spina= خار/ نوک تیز ، با اشاره به نوع قرمز و یا شکل نوک تیز کریستال

 

یکی از بزرگ ترین اسپینل های جهان به نام لعل سامریان به وزن ۵۰۰ قیراط در موزه جواهرات ملی ایران موجود است. اسپینل بزرگ دیگری به وزن ۳۹۹ قیراط جزو جواهرات سلطنتی روسیه و در تاج کاترین کبیر خودنمایی می کند. اسپینل تیمور لنگ وزن ۲۷۰ قیراط سومین اسپینل بزرگ جهان است.

معادن بزرگ اسپینل در برمه نزدیک موگوک (Mogok) و در سری لانکا می باشد. دیگر ذخائر نه چندان مهم این کانی در کشورهای زیر واقعند: افغانستان، برزیل، تانزانیا، پاکستان، ویتنام، سریلانکا، تایلند و در ایالت نیوجرسی ( آمریکا). درشت ترین بلورهای یافت شده از اسپینل در جهان دو کریستال به شکل اوکتاهدرون هستند هر کدام به وزن ۵۲۰ قیراط در موزه زمین شناسی بریتانیا در لندن نگهداری می شوند.

در ماه مارس ۲۰۰۹ اعلام شد که در معدن Mahenge که جزئی از زرعه بزرگی در تانزانیا است و از مدتها قبل در سنگ های رسوبی در آنجا به دنبال کانی های گرانبها می گشته اند، در عمق ۱۰ متری در درون سنگ های رسوبی بلوری هرمی شکل به وزن باور نکردنی ۵۲ کیلو گرم از اسپینل قرمز کشف شد که بزرگ ترین قطعه اسپینل یافت شده در جهان می باشد.

اسپینل های مصنوعی از سال ۱۹۲۰ میلادی به بازارهای جهانی عرضه شده و به سرعت بر اهمیت تجاری آنها افزوده می گردد، چون به جای اسپینل طبیعی و برخی کانی های مشابه استفاده می شوند. اما اشخاص خبره به آسانی می توانند از روی خواص اپتیکی و میزان ضریب شکست نور یگانه در اسپینل ( سیستم ایزومتریک) این کانی را از انواع مشابه تفکیک کنند. با این حال به علت تشابه، ممکن است کانی هائی اشتباها مانند اسپینل به نظر برسند که از آن میان می توان به آمتیست،  کریزوبریل، گارنت، یاقوت سرخ و کبود و توپاز اشاره کرد.

اسپینل و روبی تاجیکستان: معادن اسپینل و روبی در نزدیکی منطقه مرغاب در شرق ایالت بدخشان در مرز چین و در نزدیکی دهکده وارزانج در مسیر خاروخان به طرف بدخشان واقع شده. گفته می شود معدن در نتیجه وقوع زلزله ای شدید که خرابی زیادی به بار آورد و منجر به سقوط صخره های بزرگی از کوه گردید کشف شد. زنان از رگه های سرخ یاقوت برای رنگ کردن البسه خود استفاده می نمودند. هنگامی که خبر این واقعه به گوش حکمران رسید او دستور شروع استخراج را داد و معدن از قرن هفتم میلادی عملا شروع به کار نمود. گفته می شود که از معدن کوه لعل بسیاری از اسپینل های (روبی ها) مشهور جهان منجمله روبی یاقوت پرنس سیاه و یاقوت تیمور که در تاج های سلطنتی اروپا قرار دارند استخراج شده اند. معدن کوه لعل مابین کوروگ وایشکاشیم در ارتفاعات ۲۹۰۰ متری در کنار رود پانج، مرز طبیعی بین تاجیکستان و افغانستان، واقع شده. اسپینل کوه لعل تا ۵۰ % دارای رنگ سرخ و مابقی صورتی می باشد. سنگ های استخراج شده از وزن  مشخصی به بالا اجازه خروج از معدن و عرضه در بازار آزاد را ندارند و آنچه که در شهر دوشنبه (پایتخت تاجیکستان) و بانوک ( تایلند) از این معدن عرضه می شود سرخ رنگ نیست. در کنار اسپینل به مقدار بسیار کمتر  نیز یاقوت های سرخ خوش آب نیز استخراج می شوند . جالب اینکه یک کانی جواهر کمیاب دیگری به نام کلینوهوینیت (Clinohuinite) نیز در این معدن یافت می شود که از آن نگین های بسیار زیبائی تراشیده می شود که با واژه Sunflower ( گل آفتابگردان) توصیف می نمایند.

 

م کاسب

خانم کاسب فارغ التحصیل رشته مهندسی شیمی است. ایشان علاقه زیادی به کار با جواهرات و تحقیق در مورد خواص سنگ ها و فلزات گرانبها دارد. بدیهی است که تحقیق و پژوهش احتیاج به مطالعه بسیار دارد و اتفاقا کتابخوانی یکی از مهمترین فعالیت های ایشان در اوقات فراغت است.

3 دیدگاه در“اسپینل (Spinel)

  • فروردین ۳۰, ۱۳۹۵ در۱:۰۸ قبل از ظهر
    پیوند یکتا

    ممکنه در بازار جواهر اسپینل را به جای یاقوت عرضه کنند بدون اینکه مشتری متوجه شود؟ ما چطور می توانیم فرق یاقوت سرخ واسپینل را متوجه بشویم؟

    پاسخ
    • فروردین ۳۰, ۱۳۹۵ در۱۰:۰۶ قبل از ظهر
      پیوند یکتا

      سلام بر شما
      از وقتی که برای مطالعه مطالب سایت صرف می کنید بسیار متشکریم.
      بله. متاسفانه امکان این اشتباه وجود دارد. برخی از فروشندگان چه در فروشگاه ها و چه در سایت ها صادقانه با مشتری تعامل سازنده برقرار نمی نمایند و البته ناگفته نماند که اطلاعات بسیار کم برخی فروشندگان در مورد سنگ ها باعث شده که در بسیاری از موارد حتی خود فروشنده نیز از این امر بی اطلاع بوده و به دلیل این که معمولا عرضه کنندگان جواهرات و سنگ های قیمتی منبع اولیه تامین کالای خود نیستند و از دست سوم و چهارم کالا را خریداری می کنند در این بین بسیاری از اطلاعات ارزشمند کالا از دست می رود. در بسیاری از موارد به شخصه مشاهده کرده ام که چاروئیت را به جای آمتیست و یا کرنلین را به جای عقیق فروخته اند. معمولا فروشندگان سنگ های محبوب و پر استفاده را می شناسند و هر نگین سبزی را مثلا زمرد، همه قرمزها را یاقوت و همه بنفش ها را آمتیست یا به قول خودشان آماتیس می دانند. ویژگی دست اول بودن تامین کالا این است که فروشنده تمامی مدارک و برچسب های روی کالا را از تولیدکننده دریافت می نماید و عینا این اطلاعات را در اختیار خریدار قرار می دهد.
      در اکنو ما این افتخار را داریم که تمامی کالاهای خود را به صورت دست اول تامین می نماییم و بنابراین به طور کاملا شفاف در سایت در خصوص طبیعی بودن و یا طبیعی نبودن نگین ها و سایر اطلاعات ضروری که دانستن آن حق هر مشتری است، اطلاع رسانی می نماییم.
      بسیار دیده ایم که در سایت های فروش نقره جات مقالات بسیاری در مورد سنگ ها از روی کتاب ها و سایت های دیگر کپی و منتشر شده ولی گردانندگان این سایت ها در عمل قادر به تشخیص سنگ ها از یکدیگر حتی از روی نوشته های کپی شده خود نیز نیستند. البته این بخش خوشبینانه و مثبت اندیشانه این قضیه هست و متاسفانه بارها مشاهده کرده ایم که کالاهایی دقیقا شبیه کالای اکنو را که ما به عنوان کاری با نگین مصنوعی می فروشیم در سایت دیگری به عنوان نگین طبیعی در معرض فروش گذارده اند که این مساله کاملا تعمدی است. برخی از این نگین های طبیعی به حدی مصنوعی ساخته شده اند که خریداران آماتور نیز قادر به تشخیص آن ها با یک نگاه ساده هستند. ولی خب متاسفانه برخی کسب روزی حلال را شرط اصلی و اولیه تجارت خود قرار نداده اند.

      • پیشنهاد ما خرید از منابع معتبر است. همچنین دریافت شناسنامه برای کارهای گرانبها از موسسات رسمی سنگ شناسی می تواند خیال شما را از این بابت راحت کند.

      متاسفانه بدون ابزار کاری و دانش مربوطه تشخیص سنگ ها از یکدیگر و تعیین اصل بودن آن برای مشتری کاری دشوار است.

      ادعای اینکه کسی به صورت تجربی می تواند مثلا گارنت سبز را از زبرجد (برخی فروشندگان حتی از وجود گارنت به رنگ های سبز و زرد و نارنجی بی خبرند) و یا اسپینل از یاقوت را تشخیص دهد فقط یک ادعای پوچ و برای بازارگرمی است.

      و در آخر توجه داشته باشید که عرضه نگین هایی که جدیدا به واسطه پیشرفت فناوری متولد شده اند در برخی سایت ها می تواند شک برانگیز باشد. به عنوان مثال توپاز هفت رنگ که اصلا چنین سنگی در طبیعت موجود نیست. نگین مصنوعی توپاز هفت رنگ بسیار زیباست و طیف های رنگ های قوس و قزح آن بسیار چشم نوازند ولی چنین سنگ معدنی و طبیعی اصولا وجود خارجی ندارد و این سنگ ساخته دست بشر در آزمایشگاه های صنعتی است. پس می توان در موقع خرید زیورآلات با نگین توپاز هفت رنگ برای محک زدن فروشگاه این مسئله را در نظر داشت.
      در مثالی دیگر این مسئله برای سنگ های کمیاب با رنگ هایی متفاوت از رنگ های متداول آن مثلا مون استون یا همان سنگ ماه به رنگ هایی غیر از رنگ سفید شیری و یا یاقوت و یاقوت کبود به رنگ هایی غیر از قرمز برای یاقوت و سرمه ای برای یاقوت کبود به نوعی دیگر صدق می کند. این سنگ ها با رنگ متفاوت در طبیعت یافت و در بازار عرضه می شوند ولی چون این سنگ ها با این طیف رنگی متفاوت بسیار کمیاب تر و بسیار گرانتر از همان سنگ ها با رنگ متداول آن هستند طبیعتا عرضه آن به این فراوانی جای تامل و بررسی بیشتر دارد.
      شما با کمی جستجو می توانید دریابید که چه سنگ هایی و با چه رنگ هایی کمیاب هستند و یا حداقل زمینه فروش آن در ایران کمتر از برخی کشورهای دیگر است تا در موقع خرید بتوانید از این اطلاعات استفاده کنید.

      با تقدیم احترام

      پاسخ
  • اردیبهشت ۱, ۱۳۹۵ در۱۲:۰۹ قبل از ظهر
    پیوند یکتا

    با سلام
    ممنون از توضیحاتتون.راستش دارم فکر میکنم بهتره کلا از خیر خرید سنگ جواهر بگذریم…اینقدر دنیای سنگ متنوع والبته جالبه که لازمه اول چند واحد درسیشو پاس کنیم بعد بیاییم تو گود

    پاسخ

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *