تشکیل و ساختار کانی های جواهر

شاید برای شخص دیگری نیز جالب باشد:
Share

به استثنای چند مورد، کانی های جواهر دارای منشاء معدنی می باشند و اجباراً می بایستی اطلاعاتی در مورد منشاء تشکیل و ساختار این کانی ها داشته باشیم .

تشکیل سنگ ها و کانی هائی که منشاء معدنی ندارند مانند کهربا (Amber)، مرجان (Coral) و مروارید (Pearl) با دقت بیشتری در فصول بعدی کتاب مورد توجه قرار خواهند گرفت.

کانی ها به طریق مختلف در طبیعت به وجود می آیند منشاء بعضی از آنها مواد مذاب درون زمین (Magma)، و بعضی گازها و آب های بسیار گرمی است که در این مواد مذاب یافت می شوند و همراه با جریان مواد مذاب آتشفشان به سطح زمین می ر سند به این دسته کانی های آتشفشانی (Magmatic Minerals  ) گفته می شود.

برخی از کانی ها از آبهای گرم اشباع شده از فلزات کمیاب در مراحل پایانی فعالیت های آتشفشانی ( به اصطلاح Hydrothermal Solution  ) متبلور می شوند و به نام کانی های هیدروترمال معروفند.

آن دسته از کانی ها که در نتیجه تخریب مواد اولیه تشکیل و توسط آبهای جاری حمل و بر روی هم انباشته شده اند کانی های رسوبی (Sedimentary Minerals  ) نامیده می شوند.

دسته آخر کانی هائی هستند که از تبلور مجدد کانی های اولیه تحت حرارت و فشار زیاد در درون زمین تشکیل یافته اند که کانی های دگرگونی ( Metamorphic Minerals ) نامیده شده اند. ترکیب شیمیایی کانی های موجود در طبیعت مانند تمام ترکیبات شیمیایی دیگر بوسیله فرمول نشان داده می شود که فرمول مذکور معرف انواع اتم های موجود در ساختار کانی و مقدار ونسبت آنها با یکدیگر است. اکثر کانی های طبیعی دارای ناخالصی های فراوان وعناصر جایگزین شده با عناصر اولیه در فرمول شیمیایی هستند. به طور مثال کانی گارنت شامل یک سری از مینرال ها با فرمول کلی Al3B2(Sio4)3 است که دارای رنگ ها و اسامی مختلف می باشند، گرچه فرم کریستالی آنها یکسان بوده و خواص فیزیکی مشابه دارند. کاتیونهایی که در جایگاه A در شبکه کریستالی قرار دارند می توانند از فلزات Mg، Fe، Ca تشکیل شده و با عناصر جایگاه B که از فلزات Al، Cr، Fe (سه ظرفیتی) می باشند تشکیل گارنت هایی با وزن مخصوص و ضریب شکست نور متفاوت می دهند.

این روش نشان دادن ترکیب شیمیایی کانی ها کامل نیست، اغلب عناصر و فلزات جایگزین شده خود عامل اصلی به وجود آورنده رنگ در یک کانی جواهر می باشند. به طور مثال عنصر کروم در بریل به وجود آورنده رنگ سبز در زمرد است. تقریباً تمام کانی های تشکیل شده در طبیعت دارای ساختار خاص کریستالوگرافی می باشند به عبارت دیگر کانی ها اجسام یکنواخت (Homogeneous) با شبکه کریستالی متشکل از اتم ها و یون ها و یا مولکول ها هستند. این نظم هندسی داخلی باعث به وجود آمدن شکل و صفحات خارجی کریستال نیز می باشد. بلور های کانی ها اکثراً به قدری کوچک هستند که اغلب فقط به وسیله میکروسکپ می توان آنها را تشخیص داد ولی ندرتاً بلورهای بسیار درشتی نیز دیده می شوند( اکثر در پگماتیت ها Pegmatites و یا بلوردان ها Geods  ). این گونه بلورهای درشت به ندرت در جواهر سازی به کار می آیند. زیرا در آنها ناخالصی های فراوان و یا اشکال و خطوط رشد با رنگ های گوناگون مشاهده می شود. ساختار درونی کانی ها و شبکه کریستالی آنها تعیین کننده خواص فیزیکی کریستال، مانند شکل خارجی آن، سختی، تورق(یا کلیواژ)، نوع شکست، وزن مخصوص و خواص اپتیکی است.

در علم کریستالوگرافی، بلورها را به هفت گروه و یا سیستم تقسیم کرده اند : ایزومتریک یا مکعبی شکل (Isometric)، تتراگونال یا مربعی شکل (Tetragonal)، هگزاگونال یا شش وجهی (Hexagonal)، تری گونال یا سه وجهی (TRigonal)، اورتورومبیک یا راست لوزی(Orthorhombic)، رومبوهدریک (Rhombohedric)، منوکلینیک یا کج لوزی (Monoclinic) و تری کلینیک یا کج وجهی ( Triclinic). در هر دسته محور های کریستالوگرافی و زوایای حاصله از تقاطع این محور ها متفاوت می باشد.

م کاسب

خانم کاسب فارغ التحصیل رشته مهندسی شیمی است. ایشان علاقه زیادی به کار با جواهرات و تحقیق در مورد خواص سنگ ها و فلزات گرانبها دارد. بدیهی است که تحقیق و پژوهش احتیاج به مطالعه بسیار دارد و اتفاقا کتابخوانی یکی از مهمترین فعالیت های ایشان در اوقات فراغت است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *