شکست دو گانه پرتو نور در بلور (Double Refraction)

شاید برای شخص دیگری نیز جالب باشد:
Share

پرتو نور در تمام کانی ها به استثنای اپال، شیشه و کانی هائی که نظم کریستالوگرافی آنها سیستم ایزومتریک یا مکعبی می باشد به دو پرتو تقسیم می شود که این پدیده شکست دو گانه نور یا (Double Refraction) نامیده می شود. شکست دو گانه نور را می توان با چشم غیر مسلح در بلورآیسلنداسپار (Iceland Spar )(نوعی کلسیت Caco3 )، زیرکن، اسفن و پریدوت مشاهده نمود.

به طور کلی کانی ها را به دو دسته مهم تقسیم می کنند. کانی های همگرا یا ایزوتروپیک (Isotropic) وکانی های انیزوتروپیک Anisotropis. کانی هایی را که دارای سیستم کریستالی ایزومتریک هستند همگرا می نامند و در این گروه موادی چون گازها، مایعات وشیشه ها نیز قرار دارند . در این گونه کانی ها و مواد، نور باسرعت برابر در همه جهات حرکت می کند وبدین سبب این گونه کانی ها  و مواد دارای یک ضریب شکست نور هستند. در سایر کانی ها و مواد چون با سرعت های متفاوت در جهات مختلف حرکت می کند (یعنی سرعت نور بستگی به جهت کریستالوگرافی دارد)، این کانی ها دارای حداقل دو ضریب شکست نور هستند، به این گونه کانی ها Anisotropic گویند. به طور کلی نوری که از یک کریستال عبور می کند به دو نور پلاریزه شده (نوسانات امواج در یک سطح) تقسیم می شود که در دو سطح عمود بر هم نوسان دارند. بنابراین کریستال در تمام جهات دارای دو ضریب شکست نور می باشد. وقتی از بالا به بلور شفاف این کانی ها نگاه کرده شود خطوط گوشه ها در صفحات زیرین دوبله به نظر می رسند. میزان شکست دو گانه نور در روتیل مصنوعی  به اندازه ای زیاد است که باعث تیره به نظر رسیدن کانی می شود. این گونه کانی های جواهر را بایستی به طریقی تراش داد که شکست دو گانه نور ایجاد مزاحمت نکند. در اکثر جواهرات میزان شکست دو گانه نور جزئی بوده و بدون استفاده از رفراکتومتر قابل تشخیص نمی باشد بنابرین می توان با اندازه گیری ضریب  شکست دو گانه نور نگین جواهر را شناسائی نمود. میزان شکست دو گانه نور تفاوت ضریب شکست نور در یک جهت مثلأ محورc باجهت دیگر مانند محور a یا b ویا تفاوت بین بالاترین وکمترین میزان است. کانی شناسان علاوه براین، بین مقدار مثبت و یا منفی ویژگی اپتیکی یا به اصطلاح (Optical Character) تفاوت قائل می شوند (توضیح بیشتر در کتاب برلیان داده شده است).

خواص اپتیکی الماس

بلورهای الماس کاملأ شفاف رابرای استفاده در جواهر سازی تراش می دهند  ولی اکثر بلورها و تیکه های الماس یافت شده نه تنها شفاف نیستند بلکه غالبأ کدر یا مات می باشند. البته در بلورهای شفاف نیز گاهی نقاطی کدر دیده می شود که جواهرتراشان قرون هجدهم و نوزدهم آنها را با واژه های غیرعلمی و صرفأ به منظور تفهیم به یکدیگر مانند (Of first water)  ویا (Of second water) مشخص می نمودند. الماس های کدر ونیمه مات (یا ابر مانند) را امروزه الماس خاکستری رنگ می نامند که این عبارت بیانگر کاهش میزان شفافیت بلور است. در این حالت برداشت چشم انسان از حد فاصل ما بین رنگ های سفید وسیاه کاهش یافته  وتشخیص صحیح دشوار می گردد. البته تعیین رنگ یک بلور یا نگین با چشم غیر مسلح کاری است دشوار زیرا تمایز رنگ ها در اشخاص مختلف متفاوت است وبه هر حال می تواند نتیجه از یک تشخیص علمی کاملأ به دور باشد.

refracted+lines+calcite

م کاسب

خانم کاسب فارغ التحصیل رشته مهندسی شیمی است. ایشان علاقه زیادی به کار با جواهرات و تحقیق در مورد خواص سنگ ها و فلزات گرانبها دارد. بدیهی است که تحقیق و پژوهش احتیاج به مطالعه بسیار دارد و اتفاقا کتابخوانی یکی از مهمترین فعالیت های ایشان در اوقات فراغت است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *