کریزوبریل (Chrysoberyl)

شاید برای شخص دیگری نیز جالب باشد:
Share

 

کریزوبریل شفاف

تمام انواع کریزوبریل کمیاب هستند، مگر نوع چشم گربه ای. اصولا سنگ های زرد را در زمان ویکتورین ها بسیار با ارزش می دانستند، اما امروز نه چندان.

توصیه ها: نگین های سبز(غیر الکساندریت) کریزوبریل زرد و قهوه ای در بازار جواهرات چندان طالب ندارند. کریزوبریل درخشان و تقریبا سبز زمردی شروع به ظهور از شرق آفریقا نموده، اما در دسترس همگان نیست. این سنگ توسط وانادیوم رنگ آمیزی شده و می تواند ارزشی مشابه با زمرد داشته باشد.

شاتویانسی(پدیده چشم گربه)

بازتاب از ناخالصی های فیبر مانند موازی یا از گودال ها. یک خط نورانی در جهت عمود بر جهت ناخالصی ها ظاهر می شود و بهتر میتوان در زیر یک منبع نور متمرکز این را دید. سنگ هایی که به صورت کابوشن تراشیده شده اند با فیبرهای موازی با خط کمربندی و در امتداد محور کوتاه نگین بیضی شکل.

chrysoberyl

  کریزوبریل چشم گربه ای

کریزوبریل با بلور های سوزنی و کانال هایی که می توان آنها را به شکل چشم گربه دید. نام کریزوبریل چشم گربه ای، سیموفن (Cymophane) است که بهترین نوع آن رنگی مانند شیر و عسل و شفافیت بالایی دارد. در یک حالت ایده آل پدیده چشم گربه می بایستی متمرکز و نگین بدون وزن اضافی در زیر خط کمربندی باشد.

کریزوبریل دارای پدیده شاتویانسی، در نزد آسیایی ها و نیز غربی ها گوهری گرانبهاست. این سنگ که طالبان زیادی میان افراد عادی دارد اغلب توسط افراد شاغل در صنعت طلا سازی مورد استفاده قرار می گیردو تا حد زیادی نیز مورد توجه کلکسیونرهاست.

بسیاری از سنگ های جواهر می توانند شاتویانسی نشان دهند اما کریزوبریل چشم گربه ای از همه آنها با ارزش تر است، به دلیل کیفیت خوب پدیده شاتویانسی همراه با سختی بالا و نتیجتا دوام این سنگ. در تجارت جواهرات واژه چشم گربه ای تنها اشاره به کریزوبریل دارد مگر اینکه پیشوندی همانند کوارتز چشم گربه ای، تورمالین چشم گربه ای و غیره،  داشته باشد.

پدیده چشم گربه ای از تجمع تعداد زیادی بلورهای سوزنی و یا کانال های رشد تو خالی به وجود می آید. در کریزوبریل چشم گربه ای این ناخالصی ها در جهت طولی کریستال (یعنی جهت موازی با محورc) قرار گرفته اند. تنور از این بلورهای سوزنی بازتابیده می شود و اگر نگین به طور صحیح تراش داده شده باشد یک باند مشخص نور تشکیل می شود که در تمام سطح بالای نگین حرکت می کند، درست شبیه چشم گربه. سطح گنبدی تراش کابوشن درست همانند یک لنز عمل می کند  تا نور را در چشم نظاره گر متمرکز کند.

ویژگی های کلی کریزوبریل

جزئیات توصیف
انواع

کریزوبریل می تواند زرد،سبز – ،آبی- سبز و قهوه ای (این رنگ ها به دلیل وجود آهن است ) باشد. سنگ های خالص بی رنگ هستند

پدیده تغییر رنگ: کریزوبریل دارای قابلیت تغییر رنگ را الکساندریت نامیده اند. این مهم ترین نوع است و نشان دهنده تغییر رنگ از رنگ سبز در نور آفتاب به قرمز یا قرمز مایل به قهوه ای در زیر نور الکتریکی است. تغییر رنگ به دلیل وجود کروم است و در سنگ های آهن دار ضعیف تر است.

شاتویانسی: کریزوبریل چشم گربه (سیموفن)، الکساندریت چشم گربه ای.

آستریزم : ستاره های چهار بازو شناخته شده اند،اما کمیاب می باشند.

شفافیت شفاف تا اوپاک
اندازه های مشخصه الکساندریت از هر اندازه کمیاب است . چشم گربه ای بالای ۱۰۰ قیراط شناخته شده است،اما کمیاب می باشد، کریزوبریل شفاف زرد رنگ در اندازه بالای ۲۰ قیراط جندان فراوان نیست.
ترکیب شیمیای اکسید آلومینیوم  بریلیوم Be AL 2 O4
سیستم کریستالی و شکل جامع ارتورومبیک. بسیاری از بلورها دوقلوهای چرخه ای هستند و شکل جامع سودوهگزاگونال نشان می دهند (قابل شناسایی توسط زوایای تکراری) که به عنوان تریلینگ شناخته می شوند. کریستال های ساده کمیاب هستند اما اگر یافت شوند به صورت صفحه ای نازک دیده می شوند و خطوط عمودی بر روی صفحات دارند.
ویژگی های فیزیکی تورق: ضعیف تا متوسط ،منشوری

شکستگی: کونکوئیدال

سختی:۵ /۸

دوام:مخصوص: ۷۲/۳- ۷۴/۳

جلا: شیشه ای

ضریب شکست نور:۷۴/۱- ۷۵۶/۱

شکست دوگانه : ۰۰۹/۰

مشخصات اپتیکی : ضریب شکست دوگانه ، دو محوری ،مثبت

پلئوکروییسم: معمولا متوسط ، الکساندریت قویا تریکروئیک است ( قرمز،سبز و زرد )

پراکندگی: پایین (۰۱۴/۰)

دلائل رنگ

الکساندریت توسط فلز کروم رنگ آمیزی شده ،معمولا کریزوبریل زرد، قهوه ای و سبز توسط فلز آهن رنگ گرفته اند، اما یک نوع سبز زمردی (بدون تغییر رنگ)

توسط فلز وانادیوم رنگ گرفته است .

فلورسانس متغیر
طیف متغیر
نوع تراش کریزوبریل و الکساندریت معمولا به صورت مختلط (تاج برلیان با پاویلیون تراش پله ای) تراش داده می شوند، به میزان کمتر به صورت تراش پله ای استاندارد. بهترین تغییر رنگ در الکساندریت هنگامی دیده می شود که نگین را با جهات تریکروئیک قرمز و سبز آن از طریق صفحه بزرگ نگاه کنیم. چشم گربه ای ها همیشه به صورت کابوشن تراشیده می شوند که ناخالصی های فیبر آنها در جهت موازی با سطح خط کمربندی و در امتداد محور کوتاه نگین بیضی شکل است.
نگین های ترکیبی انواعی از نگین های ترکیبی وجود دارند ،هم برای الکساندریت و هم برای چشم گربه.
ناخالصی ها بلورهای سوزنی کوتاه و کانال های موازی با محور – c(سیلک)، ناخالصی های دوفلزی و ترک های ترمیم یافته Fingerprint، ناخالصی های کریستالی زاویه دار ،زونهای رشد مستقیم و زاویه دار
تقویت  رنگ کریزوبریل زرد را گفته می شود برای بهبود رنگ فرآوری حرارتی می کنند .
محل یافت الکساندریت: برزیل، برمه، کنیا، روسیه، سریلانکاو تانزانیا

چشم گربه ای: منابع عمده شامل برزیل،هندوستان،  روسیه، سریلانکا و تانزانیا است.

بزرگ ترین بازار برای این سنگ جواهر ژاپن است.

زرد سبز: برزیل ،برمه، هندوستان، ماداگاسکار، روسیه، سریلانکا و زیمبابوه

منشا ء واژه

کریزوبریل: از واژه یونانی Chrysos به معنی طلا (به دلیل رنگ آن ) گرفته شده.

الکساندریت :در اورال در سال های ۱۸۳۰یافت ،در زمان پادشاهی سزار الکساندر دوم و به احترام او به این نام نامیده شده و مدتی هم سنگ رسمی ملی روسیه بوده .

سیموفن (کریزوبریل چشم گربه ای): از واژه ای یونانی Kyna=موج phanein = ظاهر شدن ،می آید . اشاره به پدیده چشم گربه ای موج مانند آن ارد.

 

درجه بندی چشم گربه

درجه بندی سنگ های شاتویانت نوعی قضاوت درباره خود پدیده ،و کفیت اجزاء یک سنگ جواهر معمولی است.

در موقع قضاوت درباره کیفیت چشم گربه باید به پنج فاکتور توجه نمود.

۱- خود چشم: آیا کاملا واضح است ؟ آشکار،خوب در مرکز قرار گرفته ؟به خوبی جهت گیری شده؟

۲- آیا سنگ دارای رنگ خوب بدنه است؟ آیا سنگ پدیده شیر وعسل نشان می دهد؟

۳- آیا سنگ شفافیت خوبی دارد ؟بدون اینکه از وضوح چشم کاسته شود؟

۴- آیا تراش دارای کیفیت خوبی است؟ آیا سنگ خام اولیه جهت یابی شده بوده؟

۵- آیا شکل کابوشن مطلوب است، بدون اینکه وزن اضافی در زی خط کمربندی داشته باشد؟

الکساندریت ( تغییر رنگ) کریزوبریل

الکساندریت کمیاب ترین و پربها ترین نوع کریزوبریل است.این سنگ تغییر رنگی از سبز در نور آفتاب ( یا نور فلورسانت) به قرمز در نور الکتریکی (ملتهب) می دهد.

الکساندریت چشم گربه بسیار کمیاب است و پدیده شاتویانسی و تغییر رنگ را نیز نشان می دهد. رنگ الکساندریت بستگی به مقدار کمی فلز کروم دارد و اگر آهن به عوان ناخالصی موجود باشد، عامل تغییر رنگ محسوس نخواهد شد . الکساندریت در زیر فیلتر رنگ چلسی و نیز در زیر فیلترهای ضربدری به رنگ قرمز رنگ می آید.

معادن و مناطق یافت: الکساندریت در سال های ۱۸۳۰ در کوهستان های اورال یافت شد، درست هنگامی که سزار آلکساندر دوم به سلطنت رسید. این سنگ به افتخار او نامیده شد و برای مدتی سنگ جواهر ملی روسیه بود زیرا که پرچم امپراطوری روسیه رنگ های قرمز و سبز را داشت. این سنگ جواهر بعدها توسط George F.Kunz (1856- 1932) در غرب معرفی گردید و جواهر فروش معروف نیویورک،تیفانی،ذخائر الکساندریت را برای کمپانی تیفانی خریاری نمود. بیش از یکصد سال الکسادریت فقط از روسیه استخراج می شد و اوج تولید آن در اواخر قرن نوزدهم بود.

پس از اینکه منابع روسیه به پایان رسید. بازار جواهرات در دنیا به قلوه سنگ های الکساندریت یافت شده در سریلانکا روی آورد ولی تغییر رنگ این سنگها همانند سنگ های اولیه روسیه نبود. در سال های ۸۷- ۱۹۸۶ یک معدن جدید الکساندریت در هماتیتا در ایالت میناس جراس برزیل کشف شد. سنگ های این منطقه از نظر کیفیت با سنگ های روسی قرن قبل رقابت می کرد. این سنگ تغییر رنگ فوق العاده زیبایی نشان می داد، و برای این کیفیت ارزشی بالا پرداخت می شد.

درجه بندی الکساندریت

فاکتورهای ذیل در درجه بندی الکساندریت اهمیت دارد.

– میزان تغییر رنگ

– شدت تغییر رنگ

– سیری هر کدام از رنگ ها

در این مرحله، تراش (نسبت ها، برلیانسی در نگین های صفحه دار و غیره) و شفافیت و پاکی تاثیر کمتری بر قضاوت نهائی دارند.

رنگ وتغییر رنگ : اولین موضوع مورد تعمق میزان تغییر رنگ است. سنگ می بایستی تغییر رنگی مشخص در زیر لامپ الکتریکی و رنگ مشهود در آفتاب یا نور روز ( یا فلورسانت سرد) نشان دهد. مطلوب ترین تغییر رنگ از قرمز – روبی (زیر لامپ ملتهب) به سبز – زمردی ( نور روز یا نور فلورسانت سرد) است.

در سریلانکا این تغییر رنگ را به درصد اعلام می کنند. یک سنگ با ۱۰۰% تغییر نشان دهنده تغییری شاخص از سبز به قرمز و بنابراین بسیار ارزشمند است. برعکس سنگ با ۱۰% تغییر رنگ ممکن است از زرد – سبز به قهوه ای باشد و بدین سبب ارزشی نخواهد داشت. قابل بحث است که آیا استفاده از واژه الکساندریت برای این نوع سنگ ها صحیح است؟

تراش: الکساندریت را معمولا تراش صفحه دار می دهند، مگر اینکه پدیده شاتویانسی نشان هایی که در این صورت به فرم کابوشن تراش داده می شود. به دلیل اینکه پدیده تغییر رنگ بستگی زیادی به مسیر نور طی شده دارد، باید از نگین هایی که فاقد برلیانسی هستند صرف نظر کرد(آنهایی که پنجره های بزرگ دارند).

پاکی: پاکی نگین هم یک فاکتور است اما در درجه بندی کیفیت کلی سنگ از همه کم اهمیت تر است. الکساندریت اغلب دارای ناخالصی زیاد هستند، و تا زمانی که نقائص مخل زیبایی سنگ نباشند، سنگ را باید عمدتا با سایر فاکتورهایی که در بالا ذکر شد ارزیابی نمود به یاد داشته باشید که ناخالصی ها می توانند طول مسیر نور وارد شده را کوتاه کنند و بنابراین از شدت تغییر رنگ در سنگ کاسته خواهد شد.

کریزوبریل به زبان یونانی به معنای طلا می باشد که از زمان قدیم مورد شناخت و توجه بشر بوده. امروزه انواع آن مخصوصا نوع الکساندریت و کریزوبریل چشم گربه ای بسیار مورد توجه علاقه مندان است. معادن این کانی در کشور های زیر می باشند:برزیل میناس جراس، سری لانکا، شمال برمه، جمهوری مالاگاسی، زیمبابوه، روسیه ( سلسله جبال اورال ). نگین های کریزوبریل را غالبا با فرم تراش زمرد گونه یا تراش سیلان و یا به فرم برلیان تراش می دهند. از نگین های کریزوبریل مشهور جهان می توان از نگین هوپ (Hope) به رنگ سبز روشن با تراشی صفحه دار، با وزن ۴۵ قیراط و درجه شفافیت بسیار پاک نام برد. کانی های جواهر که ممکن است با کریزوبریل اشتباه شوند عبارتند از:آندالوزیت، برازیلیانیت، بریل طلائی، هیدنیت، پریدوت ، یاقوت کبود ، سینهالیت، اسکاپولیت، اسپینل مصنوعی، توپاز، تورمالین و زیر کن.

انواع کریزوبریل که برحسب رنگ نامگذاری شده اند به قرار زیرند:

الکساندریت

این گوهر در سال ۱۸۳۰ در کوه های اورال یافت و به یاد تزار روس، الکساندر دوم، نامگذاری شده و نگین جواهری بسیار زیباست که رنگ آن در نور طبیعی روز سبز و در نور مصنوعی (لامپ الکتریکی) قرمز می باشد. این تغییر رنگ در نگین های ضخیم و سنگین بهتر دیده می شود. عامل رنگ زا در الکساندریت کروم است. بهترین نوع الکساندریت نوعی است با تغییر رنگ از نوع قرمز یاقوتی به سبز زمردی.پدیده چشم گربه ای در الکساندریت به ندرت مشاهده می شود. نگین بریل الکساندریت بسیار ترد و شکننده است، در مقابل ضربه و عوامل فیزیکی آسیب پذیر است و مواد قلیانی نیز بر الکساندریت اثر تخریب کننده دارند. این کانی در برابر حرارت زیاد تغییر رنگ می دهد. به طور کلی الکساندریت به صورت صفحه دار تراشیده می شود مگر اینکه پدیده شاتویانسی هم داشته باشد که در آن صورت به شکل کابوشن تراشیده می شود. شفافیت، چندان اهمینی در ارزش گذاری الکساندریت ندارد و این گوهر اغلب ناخالصی های فراوان دارد.

معادن الکساندریت روسیه در کوههای اورال به اتمام رسیده و امروزه بیشتر در کشورهای سری لانکا، زیمبابوه، برمه، برزیل، جمهوری مالاگاسی، تاسمانی و آمریکا استخراج این کانی جواهر ادامه دارد. در سال های ۸۷-۱۹۸۶ معدن جدیدی در هماتیتا در ایالت میناس جراس برزیل کشف شد. الکساندریت استخراج شده از این معدن کیفیتی مشابه الکساندریت بالاترین قدرت تغییر رنگ را در میان کانی های جواهر دارد و این ویژگی باعث ارزش بسیار بالای این کانی می باشد.

بزرگ ترین قطعه الکساندریت جهان در سریلانکا کشف شده، با وزنی معادل ۱۸۷۶ قیراط.

درشت ترین نگین بریل الکساندریت تراش داده شده با ۶۶ قیراط وزن در موزه اسمیتسونین در آمریکا می باشد. کروندوم مصنوعی بسیار شبیه کریزوبریل طبیعی است. این فرآورده مصنوعی در نور روز به رسنگ سبز روشن و در نور لامپ الکتریکی به رنگ قرمز توت فرنگی دیده می شود. نگین های الکساندریت بدلی که به صورت دوبلت ساخته شده اند در بازار موجود است که در قسمت بالائی از گارنت قرمز طبیعی و قسمت پائین از شیشه قرمز تهیه شده است.

کریزوبریل چشم گربه ای (Cymophane)

نیز به نام سیموفن خوانده می شود که در زبان یونانی به معنای نور متلاطم است و نوع زیبایی از کریزوبریل می باشد. محتویات رشته ای بسیار نازک و موازی با هم از بلورهای روتیل در کریزوبریل باعث به وجود آمدن خط براق نقره ای تا سفید در این کانی می شود که مخصوصا در نگین های تراش کابوشن به خوبی مشهود است و با هر حرکت نگین خط مزبور روی تمام سطح آن می لغزد. نام کریزوبریل چشم گربه ای به دلیل این پدیده اپتیکی است. می توان این پدیده را در کریزوبریل به طور اختصار فقط چشم گربه نامید ولی در انواع دیگر می بایستی اسم کانی حتما همراه این واژه ذکر شود. معادن کریزوبریل در سری لانکا، برزیل و چین قرار دارند. به علت شباهت، ممکن است کوارتز چشم گربه ای با کریزوبریل چشم گربه ای اشتباه شود.

کریزوبریل در حال حاضر کمیاب است ( منهای نوع چشم گربه ای آن). انواع زرد و قهوه ای این کانی در گذشته ارزشمند بوده اما امروزه ارزش چندانی ندارد. اخیرا نوع سبز روشن آن شباهت به زمرد دارد به مقدار محدود از شرق آفریقا به بازار عرضه شده است. فلز رنگ دهنده آن وانادیوم است. و می تواند قیمت های مشابه زمرد را در بازار کسب کند.

 

م کاسب

خانم کاسب فارغ التحصیل رشته مهندسی شیمی است. ایشان علاقه زیادی به کار با جواهرات و تحقیق در مورد خواص سنگ ها و فلزات گرانبها دارد. بدیهی است که تحقیق و پژوهش احتیاج به مطالعه بسیار دارد و اتفاقا کتابخوانی یکی از مهمترین فعالیت های ایشان در اوقات فراغت است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *