لعل یا گارنت(Garnet)

شاید برای شخص دیگری نیز جالب باشد:
Share

گروهی از کانی هایی با رنگ های مختلف اما ترکیب شیمیایی و فیزیکی مشابه  نام گارنت اقتباسی است از واژه لاتین به معنی دانه های مدور که اشاره ای است به فرم کریستالی گارنت. وزن مخصوص این گروه از کانی ها مابین ۶۰/۳ – ۲۵/۴ برحسب ترکیب شیمیایی در نوسان است. فرم های رومی دودکاهدرون و تراپزوهدرون نیز مشخصه این گروه از کانی ها می باشند. در اصطلاح عامیانه لعل به بلورهای قرمز از نوع آلماندین و پیروپ گفته می شود.

انواع با ارزش این خانواده اصولا در فرم مکعبی یافت می شوند. به صورت ظاهر هیچ نشانه ای از تورق در آنها مشهود نیست ولی به آسانی با مختصر ضربه ای شکسته می شوند. بسیاری از انواع لعل ها گرچه می باید دارای یک ضریب شکست باشند، ولی در نتیجه تنش های درونی ضریب شکست دوگانه غیر عادی نشان می دهند. تمام اعضای خانواده گارنت درخششی بسیار خوب دارند.

جدول ویژگی های گارنت

ویژگی پیروپ آلماندین اسپسارین گروسولار آندرادیت
ترکیب شیمیایی

گروه گارنت شامل پنچ زیر گروه است که به دو دسته ایزومورف به نام های Pyralspite و Ugrandite تقسیم می شوند.

این پنج نوع دارای فرمولی متشکل از یک سیلیکات دوبل هستند و فرمول کلی آنها ۳(۴ Sio)L3M2 می باشد. در سری Pyralspite،L می تواند Mg، Fe یا Mn باشد در حالی که M می تواند همیشه Al باشد در گروه Ugrandite،L همیشه Ca است در حالی که M  می تواند Cr و Al یا Fe باشد.

۳(Sio4)Mg2Al2 ۳(Sio4)Fe3Al2 ۳(Sio4)Mn3Al2 ۳(Sio4)Ca3Al2 ۳(Sio4)Ca2Fe2
سیستم کریستالی و شکل جامع کیو، اغلب کریستال های کامل ، رومبیک دودکاهدرون و تراپزوهدرون بسیار مشخص هستند. کریستال های در آب فرسایش یافته می تواند مدور باشند.
تورق ندارد ندارد ندارد ندارد ندارد
سختی ۷-۵/۷ ۵/۷ ۲۵/۷ ۷ ۵/۶
دوام خوب ( قدری شکننده) خوب ( قدری شکننده) خوب ( قدری شکننده) خوب ( قدری شکننده) خوب ( قدری شکننده)
وزن مخصوص ۷/۳-۸/۳ ۳/۸-۲۵/۴ ۱۲/۴-۲۰/۴ ۶۰/۳-۷۰/۳ ۸۵/۳
ضریب شکست نور ۷۲/۱-۷۶/۱(معمولا ۷۲/۱-۷۶/۱) ۷۶/۱-۸۱/۱ ۸۰/۱-۸۲/۱ ۷۳/۱-۷۶/۱ ۸۹/۱
مشخصات اپتیکی SR(ADR) SR(ADR) SR(ADR) SR SR
پراکندگی نور متوسط متوسط متوسط متوسط بالا(۰۵۷/۰)
جلا درخشان:شیشه ای درخشان:شیشه ای درخشان:شیشه ای درخشان:شیشه ای نیمه آدامانتین
تراش کابوشن، نگین های صفحه دار،مهره،حجاری و غیرو
فرآوری گارنت را معمولا در معرض فرآوری قرار نمی دهند.
نگین های ترکیبی گارنت و دوبلت شیشه ای ، شاید ذوب صفحه ای نازک از گارنت به صفحه ای شیشه ای
سنتز گارنت های طبیعی هنوز سنتز نشده اند. به هر حال کانی های ساخت دست بشر با ساختار گارنت)  YAG،GGG) تولید شده اند

 

 

چنانچه گفته شد گروه گارنت را می توان از نظر جواهر شناسی بر اساس ترکیب شیمیایی آن دارای یک رادیکال مشترک ولی کاتیونهای متفاوت می باشند، به دو دسته اصلی، یا سری ایزومور تقسیم نمود ولی از نظر اقتصادی در تجارت نگین های گارنت می توان با توجه به رنگ سنگ آنها را به سه گروه بزرگ تقسیم نمود.

از نظر تجاری سه گروه متفاوت شامل، گارنت های قرمز که بخش عمده ای از تجارت را به خود اختصاص داده اند، گارنت های سبز که تشکیل نگین های بسیار زیباو گران قیمت را می دهند و گارنت های نارنجی که عمدتا مورد توجه کلکسیونرها می باشند قابل تمایز هستند .

  • در دسته نخست، Pyralspite، انواع گارنت های زیر یافت می شوند:
  • ۱- پیروپ (سیلیکاتMg،Al). بلورهای رومبدودکا درون شفاف تا نیمه شفاف به رنگ های قرمز، نارنجی قرمز، ارغوانی که در انواع شیست ها و سنگ هایی تشکیل شده در فشار و حرارتهای بسیار بالا (مانند اکلوژیت)، یافت می شوند.

۲) رودولیت ( از نظر شیمیایی حد واسط مابین پیروپ و آلماندین) این نام در واقع نام تجاری است که عمدتا برای توصیف طیف وسیعی از گارنت های قرمز مایل به  بنفش با سیری متوسط رنگ به کار گرفته می شود. ارزش نگین ها از اندازه های ۸*۱۰ میلیمتر اووال با بالا شدیدا افزایش می یابد. یک نگین با کیفیت مرغوب بالای ۲۰ میلیمتر طول می تواند گرانقیمت باشد. فاکتور مهم در ارزشیابی رودولیت دقت در نوسانات در رنگ حاصله است.

۳) آلماندین ( سیلیکات Fe،Al). بلورهای ایزومور شفاف تا نیمه شفاف معمولا به رنگ های قهوه ای قرمز تا ارغوانی قرمز. حجم عظیمی از این نوع گارنت ها هر سال به بازار سنگ های نیمه گرانبها عرضه می شده که در تجارت تحت نام گارنت هایی آفریقایی یا موزامبیک شناخته می شوند. این گونه نگین ها گرچه ظاهری زیبا دارند ولی چندان با ارزش نیستند. اکثرا پاک و بدون ناخالصی مشهود بوده و درخشندگی بسیار خوبی دارند و به خوبی تراش می خورند. ته رنگ این نگین ها اغلب نارنجی قرمز تا قهوه ای قرمز است. سنگ های این گروه بسیار ارزان تر از گروه رودولیت هستند و هر ساله به مقدار زیاد فروخته می شوند. تمایز مابین گارنت های نیجریه ای و موزامبیکی این است که گارنت های نیجریه بسیار تیره رنگ تر از موزامبیکی بوده و ته رنگ آنها بیشتر قرمز مایل به قهوه ای است.

۴) آلماندین ستاره ای (Star Almandine): همان آلماندین با پدیده آستریزم چهار بازویی ضعیف. گارنت های تایلندی جزو گروه آلماندین-پیروپ هستند ارزان قیمت بوده و در تجارت بازار چندانی ندارند. نگین های تراشیده شده در انواع تراش ها و اندازه ها موجود است و رنگ غالب آنها قرمز سیر می باشد(با ته رنگ قهوه ای). در اندازه های کوچکتر(۶*۴ میلیمتر و کمتر بیضی شکل) تیره رنگ تر هستند. برای بهبود رنگ و روشن تر کردن آن نگین ها را با قطر کمتر از استاندارد می تراشند. نگین های تراشیده شده به شکل کابوشن در اندازه های بالاتر از ۸*۶ میلیمتر به قدری نور برخوردی را جذب می کنند که دیگر نگین قرمز به نظر نمی رسد، بلکه همانند اونیکس سیاه رنگ می نماید.

۵) اسپسارتین (Spessartine) و مالایا:(سیلیکات Al Mn). این نوع گارنت نیز به فراوانی یافت نمی شود و اغلب به رنگ های قرمز مایل به نارنجی درخشان دیده می شود که بسیار مورد پسند کلکسیونرهاست. جدیدا نوعی به رنگ نارنجی روشن تحت نام (گارنت ماندارین) به بازار عرضه شده که هنوز چندان جای پایی برای خود باز نکرده است. اسپسارتین و مالایا عموما از هسونیت گران تر هستند زیرا که رنگ در آنها روشن تر و درخشان تر است. جدیدا معدنی از این گارنت در نامیبیا کشف شده که سنگ هایی با کیفیت رنگ اعلا (پاپایا – نارنجی) روشن از این معدن استخراج می شود.

  1. II) گروه دوم از نظر علمی گروه یوگراندیت (Ugrandite) می باشد:

۱) یوواروئیت(Uvaroite)،(سییلیکات Ca،Cr) تشکیل بلورهای ایزومورف کوچک و سبز رنگی را می دهد که شباهت به زمرد دارد. دراین نوع گارنت فلز کروم مسئول تولید رنگ سبز درخشان است ولی متاسفانه به صورت بلورهای تک و درشت یافت نمی شود بلکه بیشتر به شکل مجموعه ای از بلورهای ریز رشد کرده درون یکدیگر هستند. بدین سبب نگین های تراشیده شده بالای یک قیراط بسیار نادر بوده و از ارزش فوق العاده ای برخوردار است.

۲) گروسولار(Grossular)، (سیلیکات Ca،Al). بلور های ایدیومور شفاف تا نیمه شفاف با ته رنگ های بی رنگ، نارنجی وسبز. معمولا در نتیجه Contact Metamorphism( دگرگونی مجاورتی) در سنگ های آهکی یافت می شود.

در ایران در ۶۰ کیلومتری شهر کرمان، تپه هائی از گارنت گروسولار شفاف با رنگ سبز روشن وجود دارند که به نام کوه کبری شهرت دارد.

۳) هیدروگروسولار: بلورهای بسیار ریز نیمه شفاف تا مات (Opaq) با درخشش و سختی پایین تر از سایر گارنت ها به رنگ های سبز، صورتی و اغلب به صورت توده های فشرده

ایجاد می کند. از نظر شیمیایی دارای همان ترکیب گروسولار است اما مقادیر قابل توجهی آب یا هیدروکسید در شبکه کریستالی خود دارد . اغلب همراه با کانی های ایدوکرازی یا زویزیت یافت می شود. در آفریقای جنوبی به این نوع سنگ سبز فشرده ترانسول جدید اطلاق می شود که نام اشتباهی است زیرا هیدروگروسولار ربطی به جید ندارد.

۴)هسونیت ( Hessonite)، ( از انواع گروسولار که به نام سنگ Cinnamon(دارچین) نیز نامیده  می شود). بلورهای کوچک شفاف تا نیمه شفاف به رنگ های نارنجی تا قهوه ای قرمز تشکیل می دهد. زیر میکروسکپ ناخالصی های زیاد و مدوری با ضریب شکست نور پایین تر (مشخصا کانی های آپاتیت یا زیر کن) و پدیده داخلی با ضریب شکست نور پایین تر ( مشخصا کانی های آپاتیت یا زیر کن) و پدیده داخلی روغنی – شیره ای مانند به وجود می آورند. محل های یافت این گارنت قلوه سنگ های نیمه گرانبها در برزیل، کانادا، کنیا(نسبتا پاک) و معادن کلاسیک این گونه یعنی سریلانکا می باشد. هسونیت در تجارت جزو گارنت های نارنجی محسوب می شوند و عموما به دلیل وجود ناخالصی های فراوان قابلیت تراش و استفاده در جواهرات را ندارند. نمونه های پاک که از سریلانکا به دست می آید، بیشتر مورد علاقه کلکسیونرهاست.

۵) ساووریت(Tsavorite)، نوع سبز رنگ گارنت گروسولار است که رنگ در آن توسط فلز کروم یا وانادیوم به وجود آمده. این کانی را به طور جدی به عنوان جایگزینی برای زمرد عرضه می کنند و از نظر تجاری مهم ترین نوع گارنت سبز است. ته رنگ اصلی در آن از سبز خالص درخشان ( که رقیب زمردهای مرغوب است) تا سبز مایل به زرد می باشد. سیری رنگ در این ونوع بسیار مهم است ولی بازار سنگ نمونه هایی با سیری رنگ متوسط را بیشتر می پسندند. ساووریت معمولا از نظر ناخالصی از زمرد های مشابه بسیار پاک تر است و در تراش هم شانس کمتری برای شکسته شدن از خود نشان می دهد. قطعات بزرگ سنگ خام از این نوع نادر است و ارزش فوق العاده ای دارد. یافت اصلی این سنگ در توده متامورفیک در کنیا به نام Tsavo Reserve ( بدین سبب نام ساووریت) است ولی در پاکستان، تانزانیا ونقاط دیگری در جهان نیز یافت شده. قسمت عمده نگین های موجود در بازار در اندازه های کوچک هستند و اغلب به صورت مکعب، بیضی (تا ۵ *۷ میلیمتر) و یا مدور تراشیده می شوند. نگین ساوویت به بزرگی یک قیراط یا بزرگتر به ندرت در بازار یافت می شود و افزایش قیمت نسبت به وزن بسیار بالاست.

در سپتامبر ۲۰۰۹ اعلام شده که یک بلور به طور استثنایی درشت ساووریت به وزن ۱۴/۳۲۵ قیراط با بهترین رنگ در شرق آفریقا یافت شده که می توان آن را بزرگ ترین کریستال به دست آمده ساووریت دانست.

۶) دمانتوئید: این گارنت که در کنار کاتیون های Fe،Al دارای مقادیری فاز کروم می باشد.  به دلیل بالا بودن ضریب شکست نور،  جلای بسیار خوب و رنگ سبز سیر مورد توجه بازار جواهرات است. اما بلورهای یافت شده از این کانی شدیدا در هم رشد کرده و کوچک می باشند و به ندرت نگینی حدود یک قیراط یا بیشتر در بازار عرضه می شود. در سال های اخیر از دو معدن یکی در جنوب سیرجان و دیگری در نقطه ای در شمال غرب ارومیه بلورهای بسیار شفاف ،خوشرنگ، با وزن بالاتر از ۲۰ قیراط و بیشتر استخراج کرده اند.

۷) آخرین عضو این گروه آندرادیت (Andradite)، ( سیلیکات Ca،Fe ) است، بلور های ایدیومورف آن به رنگ های زرد ( با نام توپازولیت، به دلیل شباهت به توپاز زرد رنگ ) و نیز قرمز یافت می شوند. آندرادیت در سنگ های شیست در جنوب و مرکز ایران به فراوانی وجود دارد و عموما به رنگ های قرمز تا قهوه ای می باشد.

Screen_Shot_2015-01-08_at_10.49.57_AM_1

 

م کاسب

خانم کاسب فارغ التحصیل رشته مهندسی شیمی است. ایشان علاقه زیادی به کار با جواهرات و تحقیق در مورد خواص سنگ ها و فلزات گرانبها دارد. بدیهی است که تحقیق و پژوهش احتیاج به مطالعه بسیار دارد و اتفاقا کتابخوانی یکی از مهمترین فعالیت های ایشان در اوقات فراغت است.

یک دیدگاه در “لعل یا گارنت(Garnet)

  • فروردین ۲۷, ۱۳۹۶ در۱۰:۱۶ قبل از ظهر
    پیوند یکتا

    در بازارهای امروزی شما می توانید انواع گارنت به رنگهای سبز ، نارنجی ، نارنجی متمایل به صورتی ، قرمز مایل به ارغوانی و حتی گاهی برخی از رنگ های آبی را انتخاب کنید. گارنت های قرمز تاریخچه طولانی دارند. گارنت قرمز رنگ یکی از رایج ترین و دردسترس ترین سنگ های موجود است. البته تمام سنگ های گارنت به فراوانی نوع قرمز آن نیست. گارنت سبز رنگ ، tsavorite کمیاب تر است.
    گارنت سنگ ماه ژانویه ( ۱۱ دی تا ۱۲ بهمن ) و هدیه دومین سالگرد ازدواج است.

    پاسخ

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *