یاقوت کبود(Sapphire) گروه کروندوم(Corundum group)

شاید برای شخص دیگری نیز جالب باشد:
Share

sapphire-mineral

واژه مترادف یاقوت کبود، سافیر(Sapphire) در زبان یونانی به معنی آبی رنگ است و به کانی های مختلفی اطلاق می شود. در ایام قدیم تا قرون وسطی واژه سافیر عمدتا به کانی لاپیس لازونی گفته می شد. در حدود سال های ۱۸۰۰ میلادی به بعد جواهر تراشان متوجه شدند که یاقوت کبود نیز مانند یاقوت قرمز نوعی از انواع کروندوم است. در ابتدا فقط به انواع آبی رنگ یاقوت کبود گفته می شد و انواع دیگر کروندوم با رنگ های مختلف دارای اسامی اشتباه برانگیز مانند پریدوت مشرق زمین (Oriental peridot) برای انواع سبز رنگ، و توپاز مشرق زمین (Oriental topaz) برای انواع زرد رنگ بودند. امروزه انواع کروندوم مناسب برای ساخت جواهر با هر رنگی غیر از انواع قرمز رنگ آن، یاقوت کبود خوانده می شود. یاقوت کبود در رنگ های گوناگون نیز دیده شده است که با توجه به رنگشان نام گذاری می شوند، به طور مثال سافیر زرد و یا سافیر سبز و غیره. یاقوت کبود بدون هیچ پیشوند فقط به کروندوم آبی رنگ گفته می شود و به رنگ نارنجی مایل به صورتی، به نام پادپارادچا (Padparadscha) مشهور است.

پدیده چند رنگی (پلئوکروئیسم) در یاقوت کبود دیده می شود و بهترین رنگ معمولا در جهت محورهای اپتیکی است، بنابراین نگین را در جهت عمود بر محور اپتیکی می تراشند. در تراش ترکیبی صفحه تاج و پاویلیون پله وار تراشیده می شوند. یاقوت کبود یا تراش زمردی بسیار نادرست است. سافیر مونتانا تراش برلیان مدور دارد. تراش کاپوشن هم در انواع سافیر ستاره ای و آنهایی که ناخالصی زیاد دارند متداول است.

بزرگ ترین سافیر جهان در سال ۱۹۵ در ماداگاسکار کشف شد به وزن ۶۱/۵۰۰ قیراط. این سافیر ظاهرا رکورد دار بزرگ ترین نگین تراشیده و صیقل شده جهان، و طبیعتا گران قیمت ترین سافیر جهان خواهد بود. این سافیر که Millennium Sapphire نام دارد و در حال حاضر در دست حجاری است به مبلغ ۹۰ تا ۵۰۰ میلیون دلار ارزشیابی شده است. کتاب رکودهای گینس (The Guinness Book Word Records) گواهینامه ای به عنوان بزرگ ترین سافیر حجاری شده جهان را برای آن صادر نموده است.

هیچ ضابطه مشخصی برای جدا سازی یاقوت های سرخ و کبود وجود ندارد و به همین دلیل نیز کروندوم های قرمز روشن، صورتی یا بنفش نیز معمولا یاقوت کبود خوانده می شوند چون اگر آنها را با واژه یاقوت سرخ معرفی می کردند احتمال اینکه از لحاظ ارزش در نظر خریدار تنزل کنند وجود داشت. عنصر رنگ دهنده در یاقوت کبود آهن و تیتانیوم است و در انواع بنفش رنگ وانادیوم می باشد. مقدار جزئی آهن در ترکیب شیمیایی، رنگ های زرد و سبز ایجاد می کند و فلز کروم نیز رنگ صورتی پدید می آورد. رنگ دلخواه و مورد پسند در یاقوت کبود رنگ آبی گل ذرتی خالص (Pure cornflower blue) می باشد.

ویژگی سختی در یاقوت های کبود در جهات مختلف کریستالوگرافی متفاوت می باشد. این ویژگی در تراش نگین جواهر اهمیت خاص دارد. در یاقوت کبود پدیده فلورسانس با رنگ های مختلفی وجود دارد که با مقدار و نوع فلز رنگ دهنده تغییر می کند و هم رنگی خاص بافت بخصوصی است.

سافیر

رنگ و ناخالصی ها به مکان یافت بستگی دارد

سافیر

ته رنگ: آبی- آبی خالص. رنگ توسط تیتانیوم + آهن تولید می شود.

پرده رنگ: مهم تر از سیری رنگ

سیری رنگ: قوی تا حد ممکن، بدون تولید پرده رنگ های تیره و برلیانسی قابل تطبیق

شفافیت:خوب

تراش: می باید خوب باشد- سنگ های استرالیایی را به دلیل رنگ آبی جوهری نازک می تراشند.

 

سریلانکا

قدری روشن، رنگ گل ذرت، آبی، استار سافیرهای خوب با اندازه جالب

ناخالصی ها

زونهای رنگی، سیلک، پرهای مایع Finger print،  زیرکن دارای هاله، چند قلو

برمه

غنی تر و پررنگ تر که نیاز به فرآوری حرارتی ندارد- استار سافیر های استثنایی

ناخالصی ها

سیلک، کریستال ها

هندوستان (کشمیر)

آبی گل ذرتی شاید مه آلود (Hazy) به دلیل وجود سوزنهای بسیار کوچک از کریستال ها

استرالیا

آبی جوهری

تایلند

آبی جوهری یا تند

ناخالصی ها

کریستال های تیره ،پرها،صفحات دو قلو

کامبوج(Pailin)

آبی متوسط تا تیره

ناخالصی ها

کوچک… کریستال ها، پرها

 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

منابع

استرالیا: یاقوت های کبود آبی متمایل به سبز و سیاه هستند(فرآوری حرارتی می تواند عیوب را کاهش داده و رنگ را به رنگ قابل قبول آبی روشن تر تبدیل سازد). یاقوت های کبود زرد و یا سبز نیز یافت می شوند.

ناخالصی ها: رنگ و نواحی رشد مستقیم و زاویه دار، هاله های اطراف زیر کن.

برمه: آبی سیر  تا بنفش روشن، گاهی نیز متمایل به تیره رنگی.

ناخالصی ها: کریستال های خوش فرم (کوروند، گارنت،زیر کن)، صفحات دو قلو، آثارfinger prints و (crumpled flag)، پرهایی از مایعات، سیلک و زونهای هگزاگونال در بعضی از سنگ ها.

کامبوج: آبی متوسط تا تیره(navy)، در Pailin یافت می شود.

ناخالصی ها: کریستال های کوچک قرمز،ناخالصی هایی از کریستال و شبیه به fried egg (نیمرو)

ماداگاسکار

آفریقا: نیجریه، مالاوی، تانزانیا

هندوستان ( کشمیر): آبی گل ذرتی، گرانبها با ساختاری قدری مخملی. این معدن در حال حاضر استخراج نمی شود و چنین سنگ هایی کاملا کمیاب هستند.

ناخالصی ها: ممکن است به نظر شیری برسند. مه آلودگی ظاهرا به دلیل وجود سیلک از کریستال های بسیار نازک خارج شده است.

سریلانکا: منبع مهم برای سنگ هایی با کیفیت خوب، با وجودی که سنگ های کمرنگ و دو رنگ نیز به فراوانی یافت می شوند.

ناخالصی ها: نواحی رنگی، سیلک، feathers، مایعات و ناخالصی های finger print هاله های زیرکن و صفحات دوقلو.

تایلند : اغلب آبی تند، بسیاری آبی جوهری هستند.

ناخالصی ها: شبیه به روبی تایلند با کریستال های تیره و محیط اطراف تیره با feathers و صفحات چند قلو.

آمریکامونتانا: بیشتر آبی فولادی رنگ.

ناخالصی ها: زونهای رشد زاویه ای ،ناخالصی های کوچک کریستالی.

سایر منابع سافیر: کنیا، ماداگاسکار، مالاوی، موزامبیک، نیجریه ، آفریقای جنوبی و تانزانیا می باشند.

محتویات و ناخالصی ها از روتیل سوزنی سبب ایجاد جلای ابریشمی  در یاقوت های کبود می گردند. اگر مقدار این ناخالصی ها زیاد باشد پدیده چشم گربه ای یا آستریزم مشاهده خواهد شد. برخی از جواهرشناسان ایجاد پدیده آستریزم در یاقوت کبود را بر خلاف ایجاد آن در یاقوت قرمز به علت وجود بلور های روتیل سوزنی شکل نمی دانند بلکه دلیل آن را وجود  کانال های باریک و متقاطع در سه جهت کریستالوگرافی ذکر کرده اند. سنگ های مادر اصلی یاقوت کبود مرمر، بازالت و یا انواع پگماتیت ها هستند. اکثرا استخراج این کانی از انباشته های رسوبی و یا ذخایری که با تخریب سنگ های مادر اولیه بوسیله عوامل طبیعی (مانند آفتاب، گرما و سرما) به وجود آمده اند صورت می گیرد و از سنگ های اولیه کمتر بهره برداری می شود. روش های استخراج ساده و ابتدایی بوده و با حفر گودال ها و کانال هایی در داخل زمین به وسیله دست انجام می گیرد. پس از استخراج یاقوت کبود به روش شستن، خاک رس، ماسه و شن جدا می شود ولی جدا سازی نهایی با دست انجام می شود. یاقوت کبود از کانی هم گروه خود یاقوت سرخ فراوان تر یافت می شود و این به دلیل بیشتر بودن فلز آهن از کروم در طبیعت است که رنگ این دو کانی را بوجود می آورند. معادن مهم یاقوت کبود در حال استخراج امروزه در قاره استرالیا و در کشورهای هندوستان (کشمیر، برمه، سری لانکا، تانزانیا، ماداگاسکار و تایلند می باشند. ذخائر یاقوت کبود استرالیا در سال ۱۸۷۰ میلادی کشف شد، سنگ حاوی یاقوت کبود در اینجا بازالت تخریب شده توسط عوامل طبیعی می باشد. یاقوت های کبود این ناحیه کیفیت چندان خوبی ندارند و بلورهای رنگ روشن با ته رنگ سبز دارند و در زیر نور مصنوعی به رنگ جوهری و آبی متمایل به سبز و یا متمایل به سیاه دیده می شوند. اخیرا یاقوت های کبود ستاره ای (اما سیاه رنگ) نیز به دست آمده اند. کانی های همراه: گارنت پیروپ، کوارتز، توپاز، تورمالین و زیرکن هستند. در سال ۱۹۱۸ میلادی انواع مرغوب این کانی، با رنگ آبی در نیوساوت ویاز(New South Wales) در استرالیا کشف و استخراج آن در سال های اخیر آغاز گردیده است.

ذخائر رسوبی ناحیه وگوک در برمه علاوه بر یاقوت کبود کانی های اسپینل و یاقوت سرخ نیز دارند. سنگ حاوی این کانی های جواهر پگماتیت است. در سال ۱۹۶۶ میلادی بزرگ ترین کریستال یاقوت کبود ستاره ای در این مکان یافت شد، کریسالی با وزن ۶۳۰۰۰ قیراط یا ۶/۱۲ کیلوگرم.

یاقوت کبود از قدیم در سریلانکا شناخته شده بود و ذخایر آن در قسمت جنوب غربی این جزیره و در ناحیه راتناپورا قرار دارند.

سنگ میزبان حاوی بلورهای یاقوت کبود و آهک دولومیتیزه است که توسط توده سنگ های دگرگونی گرانیت گنیس (Granite gneis) احاطه شده است. گنگلومراهای حاوی یاقوت کبود همرا با سایر مواد رسوبی در عمق ۳۰ الی ۶۰ سانتی متری زیر توده های  شن و ماسه در بستر رودخانه و عمق ۱ الی ۱۰ متری آب قرار گرفته اند و همان طوری که عنوان شده این ذخائر در زبان محلی به نام ایلام شهرت دارند. بلورهای یاقوت این منطقه معمولا به رنگ آبی روشن با زمینه بنفش دیده می شوند. همچنین می توان انواع زرد، نارنجی، سبز، صورتی، قهوه ای، بی رنگ و با پدیده آستریزم و یا چشم گربه را یافت. کانی های همراه با یاقوت کبود در این مکان: آپاتیت، ایولیت، گارنت، مون استون، کوارتز، یاقوت سرخ، سینهالیت، توپاز، تورمالین و زیر کن می باشند. دو معدن یاقوت کبود نیز در تایلند وجود دارند که عبارتند از: بانگ کاچا در نزدیکی چانتابوری و در ۲۲۰ کیلومتری جنوب شرقی بانکوک، و بوپلوی در نزدیکی کانچانبوری و در ۱۲۰ کیلو متری شمال غربی بانکوک. سنگ میزبان یاقوت کبود بازالت رگه دار است و از ذخائر موجود در سنگ های رسوبی نیز بهره برداری می شود. بلورهای یاقوت کبود به رنگ آبی سیر متمایل به سبز وجود دارند و در کنار آنها یاقوت کبود ستاره ای نیز دیده می شود. کانی های گارنت، یاقوت سرخ، اسپینل، و زیرکن همراه با یاقوت کبود از این ذخائر به دست می آیند. مرغوب ترین بلور های یاقوت کبود از معادنی در ایالت کشمیر هندوستان که در ارتفاع ۵۰۰۰ متری در ناحیه زاسکار و در ۲۰۰ کیلومتری جنوب شرقی سریناگار قرار گرفته اند، استخراج می گردد. شروع بهره برداری سال ۱۸۸۰  میلادی بوده و امروزه مقدار یاقوت کبود به دست آمده از این ذخائر کاهش یافته است. سنگ میزبان حاوی یاقوت کبود در اینجا پگماتیت غنی از کانی کائولین است که توسط سنگ دگرگون شده شیست (Schist) احاطه گردیده. اکثر بلورهای یاقوت کبود موجود در سنگ میزبان تخریب شده رنگ آبی گل ذرتی با جلای ابریشمی دارند. بلور های یاقوت کبود که امروزه به نام یاقوت کبود کشمیری فروخته می شوند در واقع از برمه آمده اند .

در تانزانیا هم در کنار یاقوت سرخ، یاقوت کبود نیز استخراج می شود. پیروتیت و محتویات مایع نیز مشخصه این یاقوت های کبود هستند. آپاتیت، فروگو سونیت، مونازیت، فلوگوپیت، پیروتیت و زیر کن نیز یافت می شوند.

در سال ۱۸۹۴ میلادی در ایالت مونتانا در امریکا نیز بلورهای یاقوت کبود کشف شد. سنگ میزبان حاوی بلورهای یاقوت کبود در اینجا از نوع سنگ آتشفشان بیرونی یا آندیزیت است و استخراج یاقوت کبود هم از سنگ های تخریب نشده و هم تخریب شده آندیزیت صورت می گیرد. رنگ بلورهای یاقوت کبود این منطقه اکثرا آبی کمرنگ و یا آبی متالیک می باشد. این معادن از سال ۱۹۲۰ میلادی دیگر بهره برداری نمی شوند. ذخائر کم اهمیت تری نیز در کشورهای: برزیل، کامبوج، کنیا، مالاوی، زیمبابوه ،تانزانیا و فنلاند (در موارد نادری بلور های یاقوت کبود ستاره ای به دست آمده اند ) یافت می شوند. در کامبوج نیز یاقوت کبود به رنگ آبی تیره یافت می شود که کریستال های کوچک به صورت ناخالصی و اشکال پر مانند دارد. از سال ۱۹۹۴ سافی از ناحیه دافین در جنوب ماداگاسکار به بازار های جهانی راه یافته که بسیار شبیه سافیر سریلانکا می باشد. عرضه سافیر به بازار جواهرات نیز رو به کاهش گذاشته که دلیل آن نیز مشکلات سیاسی در سریلانکا می باشد. سافیر رنگ نفیس سیلان در حال حاضر فقط از ذخائر موجود تامین می شود و امید دلالان سنگ به معادن Pailin در کامبوج است محصولات این معادن در اوایل سال ۲۰۰۷ وارد بازار شده بود که موجب امیدواری بود ولی امروزه مقدار آن به یک سوم کاهش یافته است.

درجه بندی و ارزشیابی روبی و سافیر، نگاهی کلی

قرمز: خاص بسیاری از روبی های تایلند /کامبوج است . ته رنگ اولیه قرمز با اجزاء بنفش یا نارنجی دیده می شوند لبه های صفحات معمولا تیره هستند .

نارنجی – قرمز: باز هم خاص بسیاری از روبی های مرز تایلند/ کلمبوج ، کنیا و کمتر ویتنام است. قرمز با رنگ غالب نارنجی: سنگ های تایلند اغلب دارای ناخالصی های (Veil-type(Bo Waen، Bo Rai) هستند که از جلای نگین می کاهند و به دلیل پراکنده کردن نور هم می شوند، پدیده خاموشی، که در تراش های ایده آل وجود ندارد ( این انواع روبی را در تجارت در منطقه به عنوان (Lai Thai یا Deang Som می نامند)  این نوع روبی فلورسانس بیشتری از سنگ هایی دارند که به گروه رنگ قرمز سیر تعلق دارند.

قرمز سیر: رنگ قرمز تیره مختص بسیاری از روبی های مرز تایلند / کامبوج است . که اغلب پرده رنگ تیره داشته و به دلیل وجود مقداری آهن در ترکیب شیمیایی خود فلورسانس ناچیر دارند. پرده رنگ های تیره ممکن است در نتیجه تراش بد یا پرده رنگ قرمزی که توسط اجزاء قهوه ای یا ارغوانی تکمیل شده است بوجود آمده باشد. اینها را در محل به عنوان Deang- Dum توصیف می نمایند.

قرمز مایل به صورتی(شامل سنگ های قرمز ارغوانی نیز می شود): بعضی از مشتریان این را به عنوان ته رنگ قدری ارغوانی قرمز برداشت می کنند، رنگ بسیاری از یاقوت های سرخ میانمار و ویتنام. نگین های این گونه معمولا به دلیل محتوای کم آهن و سطح متوسط  تا بالای کروم فلورسانس قوی تر دارند تا انواع رنگ های دیگر، به دلیل پدیده فلورسانس ، پدیده خاموشی در این گونه نگین ها پوشیده شده، و گوشه های صفحات تیره رنگ مشخصا دیده نمی شوند. سنگ های کنیا و سایر منابع آفریقایی اغلب در ظاهر این گونه به نظر می آیند.

صورتی: نوع رنگ برای کوروند صورتی. سطح متوسط یا پایین سیری رنگ، صورتی روشن، معمولا حاوی ۰۳/۰ تا ۰۴/۰% کروم. و همین کم بودن مقدار کروم یک فاکتور کنترل کننده مهم می باشد، چون ۱/۰ % کروم کافی است تا رنگ قرمز سیر تولید شود که مشخصه روبی است. سنگ های کیفیت خوب صورتی در میانمار، سریلانکا و نیز در تانزانیا در Tunduru یافت می شوند.

انواع رنگ در سافیر آبی

آبی بنفش : سافیر های میانمار و سریلانکا رنگ آبی مایل به بنفش دارند.

آبی – شیری: این نوع رنگ مختص بسیاری از سنگ های کشمیر، هندوستان ، Bo Ploi و تایلند است . این سنگ ها ظاهری قدری خواب آلود دارند که دلیل آن وجود ذرات ریزی فراوان در سنگ است و موجب پراکندگی نور می شوند

آبی: این رنگ مختص بسیاری از سنگ ها از سریلانکا است که کمتر تیره و بیشتر بنفش – آبی و اغلب ظاهری درخشنده و سرزنده دارند. واژه بیش از حد استعمال شده و سوء تعبیر شده Corn Flower (گل ذرت) را می توان برای بعضی از این سنگ ها به کار برد. سایر مناطق همانند میانمار و کامبوج (Pailin) نیز می توانند سنگ های مشابهی داشته باشند.

آبی جوهری: سافیر های تیره رنگ، آبی – سیاه. معمولا از استرالیا، چانتابوری یا ایلام (IIIam) تایلند، نیجریه ، ویتنام و چین می آیند. ته رنگ خوب و سیری رنگ دارن اما پرده رنگ آنها تیره است. باند های واضح هگزاگونال اغلب مشخصه این سنگ هاست .

آبی – سبز: این نوع رنگ برای سافیر هایی است که با جزیی رنگ سبز. سافیرهای نیجریه، استرالیا، و برخی مناطق در تایلند ممکن است این مشخصه را نشان دهند.

توجه: حضور پرده رنگ غالب سبز که از طریق صفحه بزرگ دیده می شود می تواند اشاره ای به این باشد که نگین سافیر را قبل از تراش با جهت درست تنظیم نکرده اند و یا اینکه تراش دهنده مجبور شده نگین را بر خلاف روش معمول تراش دهد.

 

بلور های درشت یاقوت کبود بسیار کمیاب بوده و گاهی مانند الماس های مشهور جهان شهرت یافته، و نامگذاری شده اند، مانند ستاره هند که بزرگ ترین یاقوت کبود و سناره ای تراش داده شده در جهان است  با ۵۳۶ قیراط وزن و در موزه علوم طبیعی نیویورک نگه داری می شود، و ستاره نیمه شب که نگینی سیاه رنگ است با ۱۱۶ قیراط وزن و یا ستاره آسیا با ۳۳۰ قیراط وزن که در اختیار موزه اسمیتسونین در واشنگتن است. دو نگین یاقوت کبود مشهور دیگر یکی ادوارد (Edward Sapphire)،  و دیگری استوارت است که در تاج پادشاهی انگلیس قرار دارد. چهره سه رئیس جمهور مشهور آمریکا، واشنگتن، لینکلن و آیزنهاور در سه قطعه یاقوت کبود هر کدام به وزن حدود ۲۰۰۰ قیراط حکاکی شده است. سافیر یوگان به وزن ۴۲۳ قیراط نیز یکی از بزرگ ترین  سافیر های تراشیده شده جهان است. به علت شباهت زیاد، ممکن است یاقوت کبود با کانی های بنیتویت، ایولیت، اسپینل، تانزانیت،  توپاز، تور مالین، زیرکن و شیشه آبی رنگ اشتباه شود.

در این اواخر بهبود کیفیت رنگ و شفافیت در یاقوت سرخ و کبود با کمک حرارت صورت می گیرد که بر ارزش آن می افزاید. با این روش می توان گوهری را که فقط به کار تراش کابوشن می خورد تا به حدی بهبود کیفیت بخشید که بتوان از آنها نگین های صفحه دار تهیه نمود. بهبود ۵% در ظاهر سنگ قیمت آن را ۲۵%افزایش می دهد.

ویژگی های ذاتی سافیر همانند ضریب شکست نور و شکست دو گانه و وزن مخصوص با حرارت دادن تغییر نمی کند اما ویژگی دو رنگی، طیف جذبی نور و فلورسانس کاملا تغییر می کنند.

تغییراتی که در ناخالصی ها بوجود می آید همانند ذوب شدن یا گسترش کانی های میهمان به دلیل نقطه ذوب پایین آنها و یا حتی شکسته شدن اینگونه ناخالصی ها می تواند به شناخت این روش بهبود کیفیت کمک کند، اغلب یاقوت های سرخ و کبود امروزه بدین گونه بهبود کیفیت می یابند.

در فوریه ۲۰۰۰، یاقوت کبود آبی رنگی به وزن ۳/۳ پاوند در یک معدن  در سریلانکا، در ۷۵ مایلی شرق کلمبو ف کشف شد.

در گزارشی دیگر از سریلانکا گفته شده که معدن کاران در منطقه راتناپورا که منتطقه سنگ های قیمتی سریلانکاست در اوایل ژوئن ۲۰۰۹ موفق شدند یک سافیر ۸۸۰ قیراطی، به بزرگی یک تخم مرغ، در لابلای آبرفت ها بیابند. کارشناسان قیمت  تقریبی این سنگ خام را ۰۰۰/۸۰۰ دلار آمریکائی تعیین نموده اند.

سریلانکا به جزیره سنگ های جواهر شهرت دارد و مدارک تارخی حاکی از آن است که تجارت سنگ های گرانقیمت همیشه بخشی بسیار مهم از تجارت حارجی این جزیره، از زمان های بسیار دور بوده است.

ماداگاسکار

کشف معدن جدیدی در ماداگاسکار که حاوی بهترین نوع سافیر جهان می باشد. موجب شده تا بیش از یکصد هزار نفر به محلی به نام ایلاکاکا در این جزیره هجوم بیاورن و نقطه ای دور افتاده در کنار جنگل که پنج کلبه بیشتر ندارد به Klondike آفریقائی تبدیل نمایند . هجوم هر روزه واردین این مکان را به صحنه ای از فیلم های وسترن هالیود تبدیل نموده است. بزرگ ترین سافیر تاگنون  یافت شده در جهان به نام Millenium Sapphire به وزن ۶۱۵۰۰ قیراط در این کشور کشف شده است.

کانادا

دسامبر ۲۰۰۷ – کمپانی True North Gems اعلام نموده که معدنی به نام Kikturiag در ساحل جنوبی جزیره بالفین و در کانادا کشف نموده است. نمونه ای  که از سطح زمین جمع آوری شده حاوی چندین کریستال سافیر می باشد. بزرگ ترین کریستال با شکلی کاملا کریستالوگرافیک ۲۴/۱۳۹ قیراط وزن دارد. این معدن حاصل عملیات اکتشافی در سال ۲۰۷ در منطقه ای به دسعت ۵/۱۸ کیلومتر مربع می باشد .

یک سافیر کم نظیر نارنجی رنگ در معدن روبی Barrington Tops استرالیا یافت شده، این رنگ در سافیر طبیعی بسیار نادر است. از این معدن تا اوت ۲۰۰۵، ۱۵۰۰۰ قیراط روبی، به طور متوسط ۲ قیراط در یک تن سنگ ، استخراج شده است.

کیفیت در روبی و سافیر

روبی در میان کمیاب ترین انواع سنگ های جواهر قرار دارد و تعداد معادن مهم با کیفیت روبی استخراج شده در حد قابل تراش محدود است. بنابراین تراش و شکل دهی اولیه آن با  توجه به محدود بودن سنگ های خام عرضه شده به بازار می بایستی با هدف حفظ حداکثر  وزن صورت گیرد. به طور کلی می توان ادعا کرد که نگین های تراش داده شده از روبی دارای بدترین نسبت های تراش هستند و اغلب یا به دلیل حفظ وزن پاویلیونی عمیق تر از حالت استاندارد دارند و یا به دلیل روشن تر شدن نگین پاویلیونی نازک تر از حالت استاندارد دارد.

میانمار(برمه)

مشهورترین منبع تاریخی روبی های کیفیت بالای برمه ( میانمار) می باشد، روبی هایی که با واژه مشهور خون کبوتر (Piegeon blood) توصیف می شوند و مقصود رنگ سرخ زنده و غنی سنگ است.گاه نیز از واژه علمی تر Glowing Luminous Red ( سرخ تابناک) استفاده می شود، که این واژه اشاره دارد به ویژگی های فلورسانس رنگ سرخ در روبی. دلیل این فلورسانس وجود عنصر کروم در ترکیب شیمیایی سنگ است. روبی هایی که دارای عنصر آهن در ترکیب شیمیایی خود هستند این پدیده را از خود نشان نمی دهند، چنانچه روبی های استخراج شده از معادن تایلند و کامبوج بسیار کمتر این حالت سرزندگی و فلورسانس را دارند. دو معدن روبی مهم برمه ،موگوک و مونگ هسو نام دارند.

تایلند

کمیابی سنگ های روبی در معدن موگوک موجب شد تا منابع شناخته شده منطقه Trat Gem Fields- Chanthaburi در شرق تایلند بار دیگر جواهر سازان را به خود جلب کنند. ابداع و تکامل تکنیک های فرآوری حرارتی( در سال های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ ) موجب شد که این سنگ ها به عنوان جایگزینی برای سنگ های برمه در بازار مطرح شوند. با کمک فرآوری حرارتی می توان ته رنگ ارغوانی این سنگ ها را از بین برد و شفافیت آنها را تقویت نمود. نگین های تراشیده شده از این سنگ ها گاه (تا حد ۵ قیراط) ۱۰۰۰۰ دلار در قیراط قیمت دارند.

کامبوج

روبی هایی این کشور از ناحیه Poilin Gem field در غرب کامبوج استخراج می شوند. این منطقه در مرز تایلند قرار دارد و سنگ ها به آسانی به آن طرف مرز انتقال داده می شوند.

سریلانکا

در معادن این کشور نیز روبی هایی با کیفیت بسیار خوب به دست می آید اما عمدتا  سنگ های استخراج شده  رنگی بسیار روشن دارند. این روبی ها را می توان به عنوان سافیرهای صورتی رنگ با سیری بالای رنگ در نظر گرفت. البته در این سنگ ها هم ته رنگ ارغوانی دیده می شود که می باید توسط فراوری حرارتی از بین برده شود. نگین های ۵ قیراطی به بالا از این روبی ها بسیار خوش رنگ و گران قیمت هستند.

سایر منابع روبی در شرق آفریقا قرار دارند به اضافه معادن ویتنام و معادن تاجیکستان، افغانستان و پاکستان.

مقایسه روبی ها و سافیرهای صورتی از منابع مختلف

 – روبی موگوک ( برمه) بدون فرآوری حرارتی

این روبی ها دارای ته رنگ قدری ارغوانی صورتی – قرمز هستند. پرده رنگ (Tone) در این سنگ ها روشن تا متوسط است. شدت رنگ (Intensity) (یا سیری رنگ) روشن متوسط  میباشد. شفافیت در سطح خوب و قابل قبولی است اما چون دارای تراش بومی هستند اکثرا رعایت نسبت ها  در نگین های تراش داده شده خوب نیست. این سنگ ها را می توان به عنوان روبی های صورتی رنگ روشن طبقه بندی نمود.

  – سافیر های صورتی برمه  (موگوک) فرآوری حرارتی نشده

این سنگ های ته رنگ متمایل به صورتی ارغوانی، و پرده رنگ نسبتا روشن دارند و شدت سیری رنگ در اینها حالت سرزنده(Vivide) دارد و نوع رنگ صورتی می باشد. شفافیت در آنها بسیار خوب است ولی همانند سنگ های قبلی معمولا تراشی بومی با کیفیت نه چندان جالب (صفحات کوچک و بی تناسب در قسمت تاج ) دارند. لبه های صفحات نیز درجه بالائی از سائیدگی نشان می دهند.

روبی سریلانکا( فرآوری حرارتی نشده)

این سنگ ها دارای ته رنگ متمایل به صورتی – قرمز و پرده رنگ متوسط تا روشن هستند. شدت سیری رنگ در آنها روشن متوسط و نوع رنگ صورتی – قرمز می باشد.

این سنگ ها نیز مشابه سنگ های قبلی هستند اما عمق رنگ در آنها کمتر مشهود است. تراش نگین ها نازک است و بیشتر نوری که به درون نگین می تابد از طریق صفحات پاویلیون شکسته و از نگین خارج می شود( بازتاب چندانی ندارند) در نتیجه ایجاد رنگ با سیری کمتر در آنها مشهود است.

سافیر صورتی رنگ سریلانکا (فرآوری حرارتی نشده)

ته رنگ قدری ارغوانی متمایل به صورتی و پرده رنگ روشن دارند. سیری رنگ در آنها را باید سرزنده (Vivid) و نوع رنگ را صورتی ارزیابی نمود. کلا ویژگی های مشابه با سافیر برمه ای دارند ولی از شفافیت کمتری برخوردارند. تا حدودی نیز پراکندگی نور به دلیل وجود ناخالصی های فراوان در آنها دیده می شود.

سافیر صورتی Jagdalek افغانستان

این نگین ها هم ته رنگ صورتی و پرده رنگ روشن تا متوسط دارند. شدت سیری رنگ در آنها چندان زیاد نیست  و سنگ روشن است. نوع رنگ صورتی می باشد. رنگ صورتی تند و روشن در روبی نشان دهنده وجود سطح متوسطی از عنصر کروم در ترکیب شیمیایی است بدون آنکه سایر عناصر رنگ زا (مثلا آهن)به میزان قابل توجهی در آنها وجود داشته باشد.

روبی کامبوجPailin( فرآوری حرارتی نشده)

این سنگ ها نیز دارای ته رنگ نارنجی تا قرمز تند با پرده رنگ متوسط تا تیره هستند. شدت سیری رنگ در آنها را سرزنده (Vivid) و نوع رنگ را نارنجی تا قرمز ارزیابی می نمایند.

روبی های Pailin شبیه روبی های تایلند هستند و همان ته رنگ نارنجی متمایل به قرمز را دارند. درسنگ های ذیل پدیده فلورسانس شدت کمتری دارد که به دلیل میزان بالای عنصر آهن در ترکیب شیمیایی آنهاست.

روبی کامبوجPailin( فرآوری حرارتی شده)

این سنگ ها ته رنگ قرمز متمایل به ارغوانی دارند و پرده رنگ در آنها تیره تا خیلی تیره است. شدت سیری رنگ سرزنده ارزیابی شده که توسط پرده رنگ های تیره و درجه خاموشی بالا پوشانیده می شود نوع رنگ در این سنگ ها نارنجی تا قرمز یا قرمز سیر است.

نوعی از روبی های کامبوج نیز با همین کیفیت ولی فلورسانس بیشتری از سایر روبی های کامبوج و رنگ روشن تر و سرزنده تر دارند.

 روبی تایلند- کامبوج ( فرآوری حرارتی شده)

این سنگ ها دارای ته رنگ قرمز تا نارنجی و پرده رنگ تیره متوسط هستند. شدت سیری رنگ در آنها راباید سرزنده و نوع رنگ را قرمز مایل به نارنجی توصیف نمود.

روبی تایلند Bo Rai(یا Bo – Waen) ( فرآوری حرارتی شده)

این سنگ ها ته رنگ قرمز مایل به نارنجی دارند اما ته رنگ زرد، به دلیل وجود ناخالصی ها تاثیر منفی در شفافیت دارند، پرده رنگ متوسط می باشند و شدت سیری رنگ در آنها روشن و نوع رنگ قرمز مایل به نارنجی است. این سنگ ها ناخالصی های زیادی دارند که جلای سطح نگین را کاهش می دهند، اما پدیده خاموشی در نگین را از بین می برند. در مقایسه این سنگ ها با روبی های کامبوج باید گفت که بسیار بی روح به نظر می رسند. چنین روبی ها را به زبان محلی Lai-Thai می نامند.

کشمیر هندوستان

از دیدگاه تاریخی معادن گشمیر در نزدیکی مرز هندوستان – پاکسان بسیار ارزشمند ولی فعالیت های معدنی در این نقطه مقطعی و متغیر بوده است. معادن کشمیر در نزدیکی دهکده Sumjan در منطقه Padar واقع شده و از سال ۱۸۸۱ تا ۱۹۳۰ بهره برداری می شده. این معادن که در ارتفاع ۴۴۰۰ متری واقع شده به دلیل شرایط آب وهوایی فقط چند ماه در سال قابل بهره برداری بوده است. رنگ سنگ های استخراج شده و شفافیت آنها ضعیف، و در بسیاری از مواقع رنگ فقط منحصر به نوک بلورها بوده است. با وجود این سنگ های زیبایی با رنگ های نفیس در دو دهه آخر قرن نوزدهم در اینجا به دست آمده است. نگین های ارزشمند کشمیر ظاهری شیری یا مخملی دارند و نوع رنگ آنها آبی گل ذرتی می باشد.

روبی های برمه ( میانمار)

بسیاری از نگین هایی که در ۵ سال اخیر فروخته شده احتمالا نه از کشمیر بلکه از برمه استخراج شده بودند. روبی های نفیس برمه  در مقایسه با سنگ های نفیس کشمیر باید درجه دوم ارزیابی نمود . اما این سنگ ها در مقایسه با سنگ های سریلانکا رنگی غنی تر و سیر تر دارند و نیازی به فرآوری حرارتی در آنها نیست . بسیاری ازStar Sapphire( سافیرهای ستاره ای) موجود نیز از معادن برمه استخراج شده اند.

سافیرهای سریلانکا

در حالی که سافیر های برمه در رنگ غنی تر و بیشتر متمایل به بنفش (Royal Blue) هستند، سنگ های سریلانکائی قدری روشن تر و آبی گل ذرتی می باشند. نگین ها ی سافیر سریلانکا (بالاتر از ۱۰ قیراط) درخشان و دارای رنگی سرزنده هستند. اکثر سافیرهای درشت جهان از معادن سریلانکا می باشند. رنگ های آبی غنی در نگین های کوچک تا قبل از ابداع و تکامل فرآوری حرارتی نادر بود ولی از اواخر دهه ۱۹۷۰ به بعد رنگ آبی غنی در تمام اندازه ها یافت می شود. همانند برمه از معادن سریلانکا هم سافیرهای خوب گاه بالاتر از ۱۰۰ قیراط به دست آمده است.

سافیر های کامبوج

به دلائل سیاسی تامین سافیرهای آبی با کیفیت خوب از Pailin Gem Fields، عملا معدن کاری در کامبوج به حالت رکود در آمده است. سنگ های استخراج شده دارای رنگ تیره هستند ولی در حد نگین های کوچک دارای رنگ قابا قبولی می باشند. نگین های بالای ۵ قیراط بسیار کمیاب بوده و تیره تر از آن هستند که بتوان آنها را نفیس ارزیابی نمود.

سافیرهای ماداگاسکار

از سال۱۹۴۴ سافیر از منطقه Dauphine در جنوب ماداگاسکار استخراج می شود. رنگ این سافیر ها شبیه به سافیرهای سریلانکائی می باشد.

سافیرهای تایلند

سنگ های تیره رنگ تر از سایر نقاط استخراج می شود. در طی ۲۰ سال گذشته تایلند و استرالیا عرضه کننده عمده  سافیر برای بازارهای جهانی بوده اند با قیمتی در حد ۱۵ تا ۲۰ دلار در قیراط.

سافیرهای تایلند از استانهای مرزی چانتابوری – ترات می توانند شبیه به سافیرهای کامبوج باشند اما امروزه دیگر فعالیت معدنی چندانی در این نواحی انجام نمی شود. مهم ترین منطقه تولید کننده سافیر در تایلند معادنی هستند در۱۰۰ کیلومتری غرب بانکوک در منطقهBo Ploi . این سافیرها رنگ آبی تند دارند ولی مشکل در شیری رنگ بودن یا ماه گرفتگی در آنهاست نواحی رنگ وذرات کوچک در امتداد این نواحی موجب کاهش شفافیت و برلیانسی در آنها شده است. شیری رنگ بودن، رنگ آبی خالص سیر در رنگ را نیز خدشه دار می کند. در واقع تمام سافیرهای ابری موجود در بازار جواهر از مناطق Bo Ploi به دست می آیند ولی به عنوان سافیرهای سریلانکائی به فروش می رسند.

سافیرهای استرالیا

قسمت اعظم سافیر های استرالیایی در مقایسه با سایر کشور ها از کیفیت مطلوبی برخوردار نیستند و عمدتا رنگ آبی جوهری تیره دارند. اگر تکنیک فرآوری حرارتی تکامل نیافته بود قسمت اعظم سنگ های استخراج شده استرالیائی قابل فروش نبودند. اما سافیرهای به دست آمده در منطقه نیوساوت ویلز از کیفیت بهتری برخوردارند، ولی سنگ های منطقه آناکی در کویینزلند رنگ تیره تری دارند. معمولا سنگ های استرالیایی را در پارسل های سایر کشورها، عمدتا تایلند، مخلوط کرده عرضه می کنند.

September birthstone 12

 

م کاسب

خانم کاسب فارغ التحصیل رشته مهندسی شیمی است. ایشان علاقه زیادی به کار با جواهرات و تحقیق در مورد خواص سنگ ها و فلزات گرانبها دارد. بدیهی است که تحقیق و پژوهش احتیاج به مطالعه بسیار دارد و اتفاقا کتابخوانی یکی از مهمترین فعالیت های ایشان در اوقات فراغت است.

4 دیدگاه در“یاقوت کبود(Sapphire) گروه کروندوم(Corundum group)

  • اردیبهشت ۷, ۱۳۹۵ در۲:۴۱ بعد از ظهر
    پیوند یکتا

    ممنون از مطالب جالبی که راجع به یاقوت کبود قرار دادید، خیلی دوست دارم بدونم یاقوت کبودی که روی کارهایی که ما میخریم مال کجاست، و علت ارزانی این نگین ها با توجه به معدنی بودنش چیست؟

    پاسخ
    • اردیبهشت ۸, ۱۳۹۵ در۸:۵۹ قبل از ظهر
      پیوند یکتا

      سلام بر شما خانم توکلی گرامی
      ممنون از توجه شما به وبلاگ اکنو.
      یاقوت کبودهای کارهای نقره در ایران معمولا از کشورهای جنوب شرق آسیا هستند. هند، تایلند و برمه (میانمار).
      دلیل ارزانی این نگین ها این است که این نگین ها دارای ناخالصی بسیار هستند و با روش های پرتودهی گاما و ایکس و همچنین گرمادهی به نوعی تغییر ساختار و رنگ داده شده اند. در اصطلاح سنگ شناسی به این نوع سنگ های ناخالص کانی جوان نیز اطلاق می گردد. بخش بزرگی از زمرد، یاقوت سرخ و یاقوت کبودهای ست شده به روی کارهای نقره و طلا در بازار از این نوع هستند.
      در حقیقت این نگین های ارزان فاقد ویژگی های ضروری هستند که نگین های با ارزش بایستی دارای آن باشند از قبیل: یکدستی، خوشرنگی، ابعاد استاندارد، دست نخوردگی، عدم اعمال تغییرات در ساختار فیزیکی و مولکولی و …
      برای آگاهی بیشتر از چگونگی ترمیم و خوش آب و رنگ کردن کانی های جوان می توانید به لینک های زیر سری بزنید:
      http://www.lapigems.com/articles/gemstone-treatments-heating-and-irradiation.aspx
      و
      https://en.wikipedia.org/wiki/Gemstone_irradiation

      با تقدیم احترام

      پاسخ
  • آذر ۵, ۱۳۹۵ در۸:۱۱ بعد از ظهر
    پیوند یکتا

    سلام و ممنون بابت مطلب مفیدتون
    ولی متاسفانه عکسی که گذاشتید ابسیدین آبی هست نه سفایر
    کاشکی عکس رو هم با مطلب یکسان میکردید و دیگه عالی میشد
    ممنونم و خسته نباشید

    پاسخ
    • آذر ۵, ۱۳۹۵ در۹:۱۷ بعد از ظهر
      پیوند یکتا

      سلام بر شما خانم فاطمه گرامی

      ممنون از بازدیدتون و توجه شما یه وبلاگ اکنو.
      یکبار دیگر چک کردیم و عکس ها درست هستند. شما اگر کلمه sapphire رو در گوگل سرچ بفرمایید دقیقا به همین تصاویر و البته تصاویر مشابه دیگری می رسید. یاقوت کبودهای برمه ای بسیار خوشرنگ و شفاف بسیار کمیاب ولی قابل استخراج هستند. احتمالا این تصاویر از یاقوت کبود تراش نخورده برمه ای گرفته شده است.

      همیشه از دیدن نظرات، پیشنهادات و انتقاداتتون خوشحال خواهیم شد.

      پاسخ

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *