یشم گونه، جادئیت (Jadeite) – گروه اوگیت (Augite Group)

شاید برای شخص دیگری نیز جالب باشد:
Share

images

جادئیت نوعی پیروکسین غنی از سدیم و آلومینیوم است و نوع ارزشمند آن از بلورهای میکروکریستالین در هم تنیده می باشند. جادئیت و نفریت از زمان های ماقبل تاریخ به عنوان سنگی سخت در حجاری استفاده می شد. سختی جادئیت در جدول مو برابر با ۵/۶ تا ۷ است ول نفریت سختی ۵/۵ تا ۶ دارد و قدری از جادئیت نرم تر است. نفریت به رنگ کرم تا سفید و نوعی رنگ سبز، اما جادئیت به رنگ های مختلف مثلا آبی، صورتی مایل به ارغوانی – بنفش و سبز زمردی یافت می شود. جادئیت در حدود ۱۲ منطقه در سطح جهان وجود دارد و نوع نیمه شفاف سبز زمردی آن بسیار با ارزش است.

برمه (میانمار) و گواتمالا منابع اصلی صادرات و کانادا مرکز تراش مدرن نفریت می باشد. نفریت قبل از قرن ۱۸ در چین و زلاندنو و سواحل اقیانوس های آرام و اطلس، و جادئیت در آمریکای مرکزی، ژاپن و اروپا مورد توجه بوده اند.

کیفیت جادئیت را می توان بهبود بخشید یا به اصطلاح تثبیت نمود. درجه فرآوری کیفیت کل از فرآوری کیفیت رنگ و ساختار متفاوت است. به عبارت دیگر جادئیت تیپ A را فرآوری نمی کنند و می تواند رنگ و ساختار نه چندان مطلوبی داشته باشد.

جادئیت تیپ A:

این نوع بدون فرآوری، و فقط در سطح آن واکس زرد تزریق شده که نتیجه آن بهبودی چشمگیر در شفافیت و رنگ است. با روش اسپکترومتری مادون قرمز می توان به حضور پلیمرها در جادئیت پی برد.

جادئیت تیپ C:

به طور صنعتی رنگ آمیزی شده. رنگ قرمز در جادئیت قرمز را می توان با فرآوری حرارتی بهبود بخشید اما نتیجه از ابتدا چندان مشخص نیست و می تواند به رنگ قهوه ای مرده منجر شود و شفافیت آن را از بین برود.

جادئیت تیپB-C :

تلفیقی از هر دو روش است یعنی ابتدا به طور صنعتی رنگ می شود و سپس مورد تزریق قرار می گیرد.

جادئیت تیپD :

به سنگی مرکب و دوبلت گفته می شود که قسمت فوقانی از جادئیت و قسمت تحتانی از پلاستیک است.

جادئیت سنگ رسمی British Columbia است و در معادن بزرگی در نواحی لیلوت و کاسیار یافت می شود. این سنگ ارزشمند همچنین سنگ رسمی ایالتآلاسکا است و مخصوصا در ناحیه کوبوک یافت می شود. یک سنگ دوتنی در بیرون دروازه مرکز توریستی آنکوریج در ایالت آلاسکا قرار دارد که از اطراف کوبوک استخراج، و به این شهر هدیه شده است. سنگ ارزشمند ایالت ویومینگ آمریکا نیز هست و در مدال های المپیک ۲۰۰۸ حلقه ای از جادئیت دیده می شود.

نام این کانی از یشم یا Jade اقتباس شده و به علت ساختار داخلی رشته مانند درهم ادغام شده، این کانی بسیار مقاوم است. محل های شکستگی در این کانی مات می باشد و اگر جلا داده شود درخششی روغنی و یا مرواریدی می یابد. انواع مختلفی از این کانی کشف شده که با ارزش ترین آنها یشم سبز سلطنتی است به رنگ سبز زمردی و نیمه شفاف که در برمه یافت می شود. فلز رنگ زا در یشم سبز کروم می باشد. معادن مهم یشم سبز در شمال برمه قرار دارند که یشم سبز در لایه هائی با سرپنتین به تناوب دیده می شود. در برمه معادن جادئیت در شمال این کشور واقع شده و نحوه تشکیل آن بدین صورت است که سنگ های این منطقه در موقع تشکیل سلسله کوه های هیمالیا تحت فشارهای بسیار شدیدی قرار گرفته و متامورفیزه شده اند. ذخائر ثانویه در میان لایه هائی از سنگ های رسوبی متشکل از کنگلومرا و ماسه سنگ در بستر رودخانه وجود دارد. اندازه قلوه سنگ های جادئیت در اینجا ممکن است از شن ریزه تا تخته سنگ هائی با عرض چندین متر و وزن چندین تن برسد. یشم سبز استخراج شده از این معادن معمولا به چین صادر می شود. با وجود تلاش های بسیار دولت برمه برای کنترل مرزهای این کشور، بسیاری از جادئیت یافت شده در اینجا به طور سنتی قاچاق شده و از طریق شهر مرزی ماسای به شهر چیانگ مای ( در چین) انتقال می یابند. حداقل در سال ۱۹۹۴ دو کارخانه در ماسای به تراش جادئیت اشتغال داشتند.

از دو نوع یشم عنوان شده، جادئیت ارزشی بسیار بالاتر از نفریت دارد و از نظر رنگ و شفافیت نیز از آن مرغوب تر است. جادئیت هم مانند زمرد مرغوبیت رنگ خود را مدیون کروم موجود در آن می باشد. در سال ۱۹۹۴ در هنگ کنک گردنبندی حاوی ۲۷ دانه یشم (۴/۱۵ تا ۲/۱۹ میلیمتر قطر) به قیمت ۴/۲۷۲/۰۰۰ دلار آمریکا توسط شعبه موسسه کریستی به فروش رسید. در این حراجی قیمت کل یشم مرغوب به فروش رسیده(نفریت و جادئیت) بالغ بر ۱۰/۹۰۱/۰۰۰ دلار بود.

جادئیت مرغوب اغلب به صورت کابوشن تراشیده می شود. اندازه رایج کابوشن جادئیت ۱۴*۱۰ میلیمتر است و قیمت فروش آن نیز در رابطه با این اندازه می باشد. یک کابوشن بیضی نفیس ۱۸*۱۳ میلیمتر را تا ۲۰۰۰۰ دلار و بیشتر به فروش می رسانند. ذخائر دیگری نیز در کشورهای چین، آمریکا، گواتمالا ، ژاپن و مکزیک وجود دارند.

کلروملانیت (Chloro – Melanite):

این کانی یکی از انواع خالدار سبز – سیاه یشم سبز است که غنی از فلز آهن می باشد. ترکیبی از جادئیت، آلبیت و دیوپسید که ضریب شکست نور و وزن مخصوص بیشتر از جادئیت خالص دارد.

کلروملانیت نوعی جادئیت سیاه است که انسان های اولیه برای تولید ابزار های سنگی در کوههای فرانسه و برخی دهکده های کوچک کنار دریاچه ها در سوئیس استفاده می کردند. این کانی به دلیل غنی بودن از فلز آهن به رنگ سبز تیره و در حد سیاه دیده می شود. وزن مخصوصی برابر با ۶۵/۳ گرم بر سانتیمتر مکعب دارد که ممکن است تا حدود ۴/۳ تنزل کند، در گینه نو از آن برای ساخت ابزار کشاورزی و قمه استفاده می شود. از دیگر کانی های مشابه جادئیت، سیلیمانیت که در دوران نوسنگی به جای کلروملانیت توسط ساکنین اروپای غربی استفاده می شد، وزن مخصوصی برابر ۲/۳ گرم بر سانتیمتر مکعب دارد. پرنیت که بسیار شبیه جادئیت است، پکتولیت که در آلاسکا مورد استفاده بود و وزوویانیت (ایدوکراز) به دست آمده در کالیفرنیا که اشتباها به جای جادئیت عرضه می شود.

یشم سبز – آلبیت(Jade – Albite):

این نوع که در برمه یافت می شود ترکیبی است از فلدسپار آلبیت و یشم سبز که به رنگ سبز سیر با لکه های سیاه دیده می شود.

جادئیت معمولا به صورت توده نیمه سبز رنگ شفاف تا مات دارای لکه های سبز و سفید، سفید، بنفش، قهوه ای، نارنجی مایل به قرمز و زرد، یافت می شود. بهترین نوع جادئیت رنگ سبز زمردی و انواع نامرغوب آن می توانند شباهت زیادی به نفریت، ایدوکراز، گروسولاریت، تالکف سرپنتین، سیلیمانیت، پرنیت کوارتز کالسدونی داشته باشند.

در هنگ کنک امروزه نوعی جادئیت به رنگ ارغوانی روشن عرضه می شود که برچسب فرآوری شده دارد. تفاوت این نوع با مشابه طبیعی آن این است که اولا در این نوع زمینه رنگی بیشتر در اطراف ترک ها دیده می شود. ثانیا بر خلاف جادئیت طبیعی در تابش اشعه ماوراء بنفش موج بلند پدیده فلورسانس نشان نمی دهد.

یکی از دو نوع جید واقعی، جادئیت جید است که بسیار ارزشمند است. گستره رنگ و شفافیت این سنگ را بسیار بالاتر از نفریت می دهد. همانند زمرد، رنگ سبز زیبای جادئیت توسط مقادیر ناچیزی کروم در ساختار شیمیایی آن به وجود آمده است. درجه بندی و قیمت گذاری جادئیت موضوعی تخصصی است.

همانطور که قبلا اشاره شد تنها منبع مهم اقتصادی جادئیت جید، میانمار (برمه) می باشد. این کانی تا قبل از ۱۷۵۰ در چین ناشناخته بود و حجاری های چینی قبل از اواسط قرن هجدهم، منحصرا روی سنگ نفریت انجام می شده.

بررسی سنگ نتراشیده

جادئیت نتراشیده به شکل سنگ ریزه یافت می شود. رنگ های خوب معمولا در جید رودخانه ای از منابع رسوبی دیده می شوند. این نوع سنگ ها می توانند پوسته یا لبه های به طور ضخیمی داشته باشند . نوع دیگری از سنگ خام این کانی جید کوهستانی است که پوسته نازکی دارد . هر دو نوع سنگ را در حراج سنگ های جادئیت در یانگون در میانمار عرضه می شوند.

خرید جادئیت نتراشیده قمار بزرگی است، زیرا پوسته اکسیداسیون مشاهده رنگ زیر پوسته را غیر ممکن می سازد. برای کمک به درجه بندی سنگ خام گاه روزنه کوچکی در پوسته باز می کنند، اما قبل از این کار سنگ را به دقت بررسی نموده و بهترین نقطه را برای این کار انتخاب می کنند، زیرا اگر رنگ خوبی از طریق این روزنه دیده شود قیمت سنگ به شدت افزایش خواهد یافت، و برعکس چنانچه رنگ مطلوب نباشد قیمت کاهش می یابد. بایستی دقت نمود که سطحی که از زر پوسته مورد مطالعه قرار می گیرد روکش شده نباشد.

در تلاشی برای کمتر کردن ریسک قمار در معامله ای که به هر حال می تواند مسئله ساز باشد، مسئولین حراج های جادئیت در یانگون سنگ خام را به دو تکه می برند. این عمل امکان بررسی کامل را می دهد و ریسک خریداران بالقوه را پایین می آورد. گرچه ممکن است که برش مزبور درست از وسط یک ناحیه خوش رنگ انجام شود.

– برای تایید شفافیت، بخش پنجره دار را خیس می کنند، یک صفحه فلزی اوپاک را در برابر آن قرار می دهند و نور به داخل آن تا طرف مقابل می تابانند. چنانچه نور منعکس و بر روی صفحه بتابد، نشانه شفافیت خوب سنگ خام می باشد.

– وجود ترک های سطحی نشان دهنده درون ترک خورده است.

– رنگ را از روی نور منعکس شده از درون سنگ قضاوت کنید، اگر نوری منعکس نشد رنگ همان است که در پنجره پولیش شده دیده می شود. اما به دلیل ساختار توده ای و دانه دار، رنگ می تواند در درون جادئیت هنگامی که نور به آن می تابد مبهم بماند. این بدان معنی است که هنگامی که نور از یک تکه سنگ خام به بیرون بتابد حتی رگه ای کوچک یا نقطه ای با رنگ غنی می تواند یک تکه را با رنگ یکنواخت نشان دهد.

برای دیدن نمونه ای از این، نور فیبراپتیکی را به پشت یک کابوشن جادئیت سفید که رگه یا نقطه ای سبز دارد بتابانید، تمام کابوشن سبز دیده خواهد شد.

خرید جادئیت خام بدون حضور یک خریدار با تجربه جادئیت توصیه نمی گردد. اما حتی با وجود تجربه ، خرید جادئیت اغلب با درصدی ریسک همراه می باشد.

کیفیت های گوناگون سنگ خام جادئیت

سه نوع عمده از کیفیت جادئیت در حراج های یانگون دیده می شوند.

     – امپریال جادئیت (Ahya Kyauk Stein): بالاترین کیفیت ممکن، به رنگ سبز خالص درخشان، این سنگ را انحصارا برای قطعات کوچک، همانند کابوشن یا سنگ گردنبند استفاده می کنند.

جادئیت تجارتی (At The Kyauk): جادئیت با کیفیت جواهر، که برای نگین گردنبند یا اشیاء زینتی مورد استفاده قرار می گیرد.

(Utility Jadeite At The Kyauk): این سنگ را برای استفاده در حجاری یا قطعات زینتی، همانند تراش مجسمه ها و غیره استفاده می کنند.

یکی از مهم ترین بازار ها برای جادئیت هنگ کنگ است، با وجودی که به تدریج کمتر سنگ در آنجا تراشیده می شود. به دلیل دستمزد ارزان کارگر در چین قسمت قابل توجهی از سنگ های میانمار در چین تراشیده و کار می شود. در فروش سالیانه Gem Emporium در یانگون، اکثریت خریداران جادئیت که بومی های چین هستند همراه با خریدارانی از تایلند، سنگاپور، ژاپن، اندونزی، کره جنوبی و مخصوصا تایوان شرکت می کنند.

کیفیت هایی که باید در جادئیت جستجو کرد

ویژگی های مطلوب ویژگی های غیر مطلوب
۱- رنگ های تند ۱- رنگ کدر
۲- رنگ یکسان ۲- رنگ غیر یکسان
۳- شفافیت همانند عسل ۳- اوپاک بودن
۴- جلای آبدار بودن ۴- ظاهری آب از دست داده
۵- ظرافت کار ۵- ویژگی های سطحی
۶- ساختار منظم ۶- ساختار Blotchy
۷- ساختار ریشه مانند سرزنده ۷- ساختار ریشه مانند کدر
۸- رنگ خالص ۸- رنگ خالدار

 

از کانی های مشابه جادئیت که از آنها نیز برای تراش اشیاء زینتی و مجسمه استفاده می شود می توان از سودوفیت، انواع کانی های گروه کلریت و از آگالماتولیت ، نوعی میکا، و نیز از پروفیلیت نام برد.

مقایسه مابین جادئیت و نفریت

نفریت جید جادئیت جید
سخت، فشرده فیبری سخت، فشرده، دانه ای
بیشتر فیبری ظاهر بیشتر کریستالی
جلای روغنی جلای روغنی تا شیشه ای
سطح خالدار
رنگ بیشتر یکنواخت اغلب لکه دار و یا رگه ای
صابونی،پرده رنگ کهنه بیشتر سرزنده،شفافیت پرده رنگ
سنگین،ظاهر فشرده تر نیمه شفافیت زیادتر

 

jadeite-

 

جدول ویژگی های کلی جادئیت

ویژگی ها توصیف
انواع به متن رجوع کنید
شفافیت نیمه شفاف تا اوپاک. به دلیل اختلاف جزئی به سختی دانه های کریستالی، حالت لکه دار در سطوح پولیش شده دیده می شود(مگر اینکه با پودر الماسه پولیش شده باشد)
اندازه های مشخصه بولدرها می توانند تا چندین تن وزن داشته باشند. جادئیت روم دار سبز بارنگ خوب و شفافیت (امپریال جید) کمیاب و در اندازه های بالای ۲۰ قیرات نایاب است.
ترکیب شیمیایی سیلیکات سدیم آلومینیوم (NaALSi2O6) جادئیت یکی از مینرال های گروه پیروکسین است ( شامل اسپودومن، دیوپسید،اکمیت و انستاتیت). به ندرت خالص بوده و می تواند حاوی مولکول های مینرال های نزدیک همانند دیوپسید CaMgSi2O6 اکمیت NaALSi2O6 باشد.این سه می توانند یک سری جایگزینی ایزومورف تشکیل دهند، بنابراین تغییرات در ویژگی های جادئیت بستگی به مقدار جایگزینی هر کدام از این کانی های پیروکسین دارد.
سیستم کریستالی وشکل جامع منوکلینیک. جادئیت را به عنوان تک کریستالی نمی توان پیدا کرد. بلکه به عنوان توده ای فشرده و بسیار مقاوم از کریستال های بسیار کوچک در هم رشد کرده که بر خلاف نفریت بیشتر دانه دار هستند تا فیبری. جادئیت به طور نرمال در قلوه سنگ های رسوبی و یا سنگ ریزه ها(یشم رودخانه ای) و یا بلوک های زاویه دار(یشم کوهستانی) یافت می شود.
خواص فیزیکی تورق: وجود دارد (با زاویه ۹۳ درجه در دو جهت)، اما به دلیل طبیعت پلی کریستالین دانه درشت یا ریز قابل دیدن نیست.

شکستگی:دانه دار، بعضی وقت ها نوک تیز

سختی:۵/۶ – ۷ (قدری تفاوت های جهت دار)

دوام: عالی

وزن مخصوص:۳۴/۳+۰۲/۰

ضریب شکست نور:۶۶۰/۱ – ۶۸۰/۱ +۱۰/۰،۶۶/۱

جلا:چوبی تا شیشه ای

شکست دوگانه: در مواد جواهری قابل اندازه گیری نیست.

مشخصات اپتیکی: شکست دوگانه، دو محوری، مثبت(توده ایD.R. در پولاریسکوپ نشان می دهد).

پدیده چند رنگی: در مواد جواهری قابل رویت نیست.

پراکندگی:فاکتوری که در مواد جواهری محاسبه نمی شود.

دلایل رنگ رنگ سبز روشن جادئیت به دلیل وجود کروم است. در حالی که در سنگ های معمولی سبز به دلیل آهن می باشد. جادئیت قرمز تا نارنجی رنگ خود را مدیون لکه های اکسید آهن در ترک هاست. جادئیت توسط منگنز رنگ شده.
فلورسانس متغیر
طیف

بسیاری از جادئیت ها خطی در ۴۷۳ نانومتر دارند. به اضافه جادئیت کروم دار سبز نشان دهنده یک سری سه گانه باند های پله وار با قدرت رو به افزایش در ۶۳۰،۶۶۰ و ۶۹۰ نانومتر است.

برعکس جادئیت سبز رنگ شده نشان دهنده یک باند پهن از ۶۳۰ – ۶۷۰ نانومتر است.

فرم تراش کابوشنف مهره، حجاری(بزرگ و کوچک) در برمه، جادئیت را معمولا با تکه ای از بامبو چرخنده پولیش می کنند.
نگین های مرکب ………….
ناخالصی ها به دلیل طبع پلی کریستالین، ناخالصی ها معمولا در جادئیت دیده نمی شوند. گاهی فرد با ناخالصی های جامد روبرو می شود.
تقویت متفاوت، به متن مراجعه کنید.
سنتز  جادئیت در آمریکا توسط شرکت جنرال الکتریک سنتز شده است. چنین مواردی فقط به عنوان نمونه های آزمایشی تولید شده اند.
معادن تنها معدن مهم و اقتصادی جادئیت – جید در شمال برمه (میانمار) واقع شده. همچنین در ژاپن ،آمریکا(کالیفرنیا)، گواتمالا و CIS وجود دارند. جادئیت برمه ای را اغلب به تایلند یا چین قاچاق می کنند.
منشاء کلمه واژه جید از کلمه اسپانیولی  (Colic Sione Piedra de Jiada) یا سنگی از بغل یا کلیه گرفته شده، چون در آن زمان تصور می شد در مداوای مشکلات درونی و روده ای موثر است. واژه Nephrite از ترجمه لاتین(Lapis Nephriticus)سنگ کلیه گرفته شده. اما Jadeite از کلمه Ic Jade که کلمه فرانسوی تغییر یافته از اسپانیولی  Piedra de Ijada می باشد.

 

نفریت (Nephrite) – گروه آکتینولیت (Actinolite Group)

واژه نفریت در یونانی به معنای کلیه است. و این کانی از یشم سبز سخت تر بوده و به رنگ های مختلف یافت می شود. انواع خالدار و نوارمانند آن نیز وجود دارد ولی نوع مرغوب تر و گرانبهای آن به رنگ سبز است.

نفریت نوع سخت و فشرده ای از آکتینولیت یا ترمولیت ( کانی های خانواده آمفیبول) می باشد، که معمولا به صورت توده های نیمه شفاف یا مات به رنگ های سبز تیره  خاکستری، سفید، آبی مایل به سبز، زرد، سیاه و یا حتی قرمز دیده می شود.

کانی نفریت تا به حال بیشتر از یشم شبز یافت شده. ذخائر اصلی آن در غرب سینک کیانگ و در نزدیکی کاشغر و ختن در کشور چین واقع است که در سنگ های سرپنتین و رسوبات بستر رودخانه قرار دارند. مهم ترین نوع این کانی یشم اسفناجی یا یشم چینی (Spinach or Chinese Jade) خوانده می شود که به رنگ سبز تیره می باشد. نوعی از این کانی نیمه گرانبها با رنگ سبز اسفناجی که به یشم روسی(Russian Jade) معروف است در غرب دریاچه بایکال یافت می شود. این کانی در جنوب نیوزلند نیز استخراج می شود ولی به علت ممنوعیت صدور مواد اولیه از این کشور، اهمیت و مقدار سنگ نفریت این منطقه در بازار های جهانی ناچیز است. ذخایر دیگری در قاره استرالیا و کشورهای برمه، برزیل، کانادا، آمریکا(ویومینگ)، مکزیک، گینه نو، تایوان و لهستان وجود دارد. از یشم سبز و نفریت چنانکه قبلا نیز گفته شد بیشتر برای ساختن اشیاء زینتی و مجسمه ها در اماکن مذهبی استفاده می شود. در گذشته این کانی ها را بوسیله کوارتز تراش می دادند، ولی امروزه از ماده سخت تر کربوراندوم یا پور الماس برای این کار استفاده می شود. مراکز اصلی  تراش یشم سبز و نفریت در کانتون، پکن و هنگ کنگ قرار دارند. انواع بدلی فراوانی از این نوع کانی ها نیز در بازار موجود است. نگین های یشم سبز به صورت مصنوعی و به شکل تریپلت ساخته می شوند به این صورت که بر روی نگین یشم سبز مات که به فرم کابوشن تراشیده شده لایه ای از یشم سبز نیمه شفاف با چسب مخصوص سبز رنگی می چسبانند. این فرآورده شباهت زیادی به نگین های ساخته شده از یشم سبز سلطنتی دارد. نفریت را برای بهتر نمودن کیفیت رنگ به طور مصنوعی رنگ می کنند. یشم سبز دارای کانی مگنتیت شباهت زیادی به کانی های آگالماتولیت، فلدسپار، آمازونیت، آونتورین، بوونیت، کالیفرنیتف کریزپرازف مرمر کنمارا، گارنت گروسولار، پلاسما، پراز ، پرنیت، سرپنتین، اسمیت سونیت، ورد آنتیک و ویلیامزیت دارد.

 

م کاسب

خانم کاسب فارغ التحصیل رشته مهندسی شیمی است. ایشان علاقه زیادی به کار با جواهرات و تحقیق در مورد خواص سنگ ها و فلزات گرانبها دارد. بدیهی است که تحقیق و پژوهش احتیاج به مطالعه بسیار دارد و اتفاقا کتابخوانی یکی از مهمترین فعالیت های ایشان در اوقات فراغت است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *